MP Board Class 6th Sanskrit Solutions Chapter 11 अस्माकं प्रदेशः

MP Board Class 6th Sanskrit Solutions Surbhi Chapter 11 अस्माकं प्रदेशः

MP Board Class 6th Sanskrit Chapter 11 अभ्यासः

Class 6 Sanskrit Chapter 11 Asmakam Pradesh प्रश्न 1.
एकपदेन उत्तरं लिखत (एक शब्द में उत्तर लिखो)
(क) भारतस्य मध्ये कः प्रदेशः अस्ति? (भारत के मध्य में कौन-सा प्रदेश है?)
उत्तर:
मध्यप्रदेश

(ख) मध्यप्रदेशस्य मध्यभागे का नदी प्रवहति? (मध्यप्रदेश के मध्य भाग में कौन-सी नदी बहती है?)
उत्तर:
नर्मदा नदी

(ग) नर्मदायाः उत्तरदिशि कः पर्वतः अस्ति? (नर्मदा की उत्तर दिशा में कौन-सा पर्वत है?)
उत्तर:
विन्ध्याचल माला

(घ) सतपुड़ापर्वतः नर्मदायाः कस्यां दिशि स्थितः? (सतपुड़ा पर्वत नर्मदा के किस दिशा में स्थित है?)
उत्तर:
दक्षिणदिशि (दक्षिण दिशा में)।

MP Board Solutions

MP Board Class 6 Sanskrit Chapter 11 प्रश्न 2.
एकवाक्येन उत्तरं लिखत (एक वाक्य में उत्तर लिखो)
(क) मध्यप्रदेश: कुत्र विराजते? (मध्यप्रदेश कहाँ विराजमान है?)
उत्तर:
मध्यप्रदेश: भारत देशस्य मध्यभागे विराजते। (मध्यप्रदेश भारत देश के मध्य भाग में विराजमान है।)

(ख) अस्माकं प्रदेशस्य राजधानी का अस्ति? (हमारे प्रदेश की राजधानी कहाँ है?)
उत्तर:
अस्माकं प्रदेशस्य राजधानी भोपालनगरम् अस्ति। (हमारे प्रदेश की राजधानी भोपाल नगर है।)

(ग) मध्यप्रदेशस्य कस्मिन् मण्डले हीरकरत्नानि प्राप्यन्ते? (मध्यप्रदेश के किस मण्डल में रत्न प्राप्त होते हैं?)
उत्तर:
मध्य प्रदेशस्य पन्ना मण्डले रत्नानि मिलन्ति। (मध्य प्रदेश के पन्ना मण्डल में रत्न मिलते हैं।)

(घ) वनवासिनः कुत्र विचरन्ति? (वनवासी कहाँ विचरण करते हैं?)
उत्तर:
वनवासिनः वनेषु विचरन्ति। (वनवासी लोग वनों में विचरण करते हैं।)

(ङ) मध्यप्रदेशस्य राष्ट्रियानाम् उद्यानानां नामनि लिखत। (मध्यप्रदेश के राष्ट्रीय उद्यानों के नाम लिखो।)
उत्तर:
मध्यप्रदेश-माधवोद्यानम् कान्हाकिसली, बान्धवगढ़, इत्यादीनि राष्ट्रीयानि उद्यानानि सन्ति। (मध्यप्रदेश के-माधवोद्यान, कान्हाकिसली, बान्धव गढ़, इत्यादि राष्ट्रीय उद्यान हैं।)

Class 6 Sanskrit Chapter 11 MP Board प्रश्न 3.
रिक्तस्थानं पूरयत (रिक्त स्थानों को भरो)
(क) नर्मदायाः उत्तरदिशि………. पर्वतमाला अस्ति।
(ख) मध्यप्रदेशस्य ……….. अंशः वनेन आवृत्तः।
(ग) उज्जयिनी ……….. नगरी।
(घ) भोपालनगरं मध्यप्रदेशस्य ………. अस्ति।
(ङ) भीमबैटका स्थले ………. प्राचीनतमानि चित्राणि सन्ति।
उत्तर:
(क) विन्ध्य
(ख) तृतीयः
(ग) महाकालस्य
(घ) राजधानी
(ङ) शैलगुहासु।

Class 6 Sanskrit Chapter 11 Pdf प्रश्न 4.
उचितपदेन संयोजयत (उचित शब्दों से जोड़िए)
MP Board Class 6th Sanskrit Solutions Chapter 11 अस्माकं प्रदेशः 1
उत्तर:
(क) → 4
(ख) → 1
(ग) → 5
(घ) → 3
(ङ) → 2

MP Board Solutions

योग्यताविस्तारः
1. सस्वरं पाठं कृत्या कण्ठस्थं कुरुत-(सस्वर पाठ करते हुए कण्ठाग्र करो)
वन्दे सदा स्वदेशं, एतादृशं स्वदेशम्।
गङ्गा पुनीतभालं, वन्दे सदा स्वदेशम्।
वन्दे ध्वजत्रिवर्णं, वन्दे स्वतन्त्रदेशम।
वन्दे सदा स्वदेशं, एतादृशं स्वदेशम्।

नोट :
पाठ में गलती नहीं होनी चाहिए।

2. मध्यप्रदेशस्य दर्शनीयस्थलानां सूची निर्माय तेषां चित्राणां संग्रहं कुरुत। (मध्यप्रदेश के दर्शनीय स्थलों की सूची बनाइए तथा उनके चित्रों का संग्रह कीजिए।)
उत्तर:
मध्यप्रदेश के दर्शनीय स्थल निम्नलिखित हैं-

  1. भोपाल नगरम्
  2. इन्दौरनगरम्
  3. उज्जयिनीनगरम्
  4. जबलपुर नगरम्
  5. महेश्वर
  6. मण्डलेश्वरम्
  7. ओऽमकारेश्वरम्
  8. नेयावरं
  9. मैहर नगर स्थित देवी शारदा मन्दिर
  10. ताजुल मस्जिद
  11. भीमबैटका
  12. खजुराहो मन्दिर
  13. साँची स्तूप
  14. राष्ट्रीय उद्यानमाधवोद्यान, कान्हा, किसली, बान्धवगढ़
  15. इत्यादि।

अस्माकं प्रदेशः हिन्दी अनुवाद

(शिक्षकः कक्षायां प्रविशति मानचित्रं भित्तिकायां स्थापयित्वा दर्शयति)

शिक्षकः :
भो छात्राः! किम् एतद्?

छात्रा: :
एतद् मानचित्रम्?

शिक्षकः
मोहन! मानचित्रे किं प्रदर्शितम्?

मोहन: :
मानचित्रे भारतदेशस्य रूपं प्रदर्शितम्।

शिक्षकः :
भारतदेशस्य मध्यभागे कः प्रदेशः दृश्यते?

MP Board Solutions

छात्रा: :
भारतदेशस्य मध्यभागे मध्यप्रदेशः तथैव दृश्यते यथा शरीरस्य मध्यभागे हृदयं दृश्यते।

शिक्षकः :
माले! मध्यप्रदेशस्य मध्यभागे का नदी प्रवहति?

माला :
मध्यप्रदेशस्य मध्यभागे नर्मदा नदी अस्य मेखला इव प्रवहति।

शिक्षकः :
सुरेश! नर्मदायाः उत्तरदक्षिणदिशो किं दृश्यते?

सुरेशः :
नर्मदायाः उत्तरदिशि विन्ध्याचलमाला, दक्षिणदिशि सतपुड़ा पर्वतमाला च दृश्यते।

अनुवाद :
(शिक्षक कक्षा में प्रवेश करता है, मानचित्र को दीवार पर टाँगकर दिखाता है।)

शिक्षक :
हे छात्र! यह क्या है?

छात्र :
यह मानचित्र है।

शिक्षक :
मोहन! मानचित्र में क्या दिखाया गया है?

मोहन :
मानचित्र में भारत देश का रूप प्रदर्शित किया गया है।

शिक्षक :
भारत देश के मध्य भाग में कौन सा प्रदेश दिखाई पड़ता है।

MP Board Solutions

छात्र :
भारत देश के मध्यभाग में मध्यप्रदेश उसी तरह दिखता है जैसे शरीर के मध्यभाग में हृदय दिखाई पड़ता है।

शिक्षक :
हे माला! मध्य प्रदेश के मध्य भाग में कौन-सी नदी बहती है?

माला :
मध्यप्रदेश के मध्य भाग में नर्मदा नदी इसकी मेखला (करधनी) की भाँति बहती है।

शिक्षक :
हे सुरेश! नर्मदा के उत्तर दक्षिण आदि दिशाओं में क्या दिखाई पड़ता है?

सुरेश :
नर्मदा की उत्तरदिशा में विन्ध्या पर्वतमाला और दक्षिण दिशा में सतपुड़ा पर्वतमाला दिखाई पड़ती है।

विवेकः :
आर्य! भोपालनगरे अपि विन्ध्याचलः सतपुड़ा च स्तः?

शिक्षकः :
सत्यम्। भोपालनगरे विन्ध्याचल: सतपुड़ा इति च द्वे प्रमुखे शासकीयभवने स्तः।

सुधा :
महोदय! मध्यप्रदेशस्य गठनं कदा अभवत्?

शिक्षक :
मध्यप्रदेशस्यः गठनम् १९५६ तमे ख्रिस्ताब्दे, नवम्बर मासस्य प्रथम दिनाङ्के अभवत्।

सुरेशः :
महोदय! अस्माकं प्रदेशे कति महानगराणि सन्ति?

शिक्षकः :
भोपालम् अस्माकं प्रदेशस्य राजधानी। इन्दौर, ग्वालियर, जबलपुर प्रभृतीनि महानगराणि सन्ति।

माला :
उज्जयिनी कथं प्रसिद्धा?

शिक्षकः :
उज्जयिनी महाकालस्य नगरी। महाकाल: द्वादशज्योतिर्लिङ्गेषु एकः अस्ति।

MP Board Solutions

अनुवाद :
विवेक :
आर्य! क्या भोपाल नगर में भी विन्ध्याचल और सतपुड़ा हैं?

शिक्षक :
ठीक है। भोपालनगर में विन्ध्याचल और सतपुड़ा दो प्रमुख शासकीय भवन हैं।

सुधा :
महोदय-मध्यप्रदेश का गठन कब हुआ था?

शिक्षक :
मध्यप्रदेश का गठन सन् १९५६ ई. में, नवम्बर महीने की पहली तारीख को हुआ।

सुरेशः :
हे महोदय! हमारे प्रदेश में कितने महानगर हैं?

शिक्षक :
भोपाल हमारे प्रदेश की राजधानी है। इन्दौर, ग्वालियर, जबलपुर इत्यादि महानगर हैं।

माला :
उज्जयिनी किसलिए प्रसिद्ध है।

शिक्षक :
उज्जयिनी महाकाल की नगरी है। महाकाल बारह ज्योतिर्लिङ्गों में से एक है।

राघवः :
प्रदेशे कानि दर्शनीयानि स्थलानि सन्ति ? तेषां का विशेषता ?

MP Board Solutions

शिक्षकः :
महेश्वरं, मण्डलेश्वरम्, ओंकारेश्वरं, नेमावरं इत्यादीनि नर्मदातीरे स्थितानि धार्मिकस्थलानि अपि मध्यप्रदेशे सन्ति। मैहरनगरेस्थितं देव्या:शारदायाः मन्दिरम् अपि अति प्रसिद्धम्। भोपालस्थितं “ताजुलमस्जिद” इति यवनानां धार्मिकस्थलम् अपि प्रसिद्धम्। भीमबैटका स्थले शैलगुहासु प्राचीनतमानि चित्राणि सन्ति। खजुराहो मन्दिराणि मूर्तिकलार्थं प्रसिद्धानि। साँचीस्थितः स्तूपः बौद्धानां धार्मिक स्मारकः।

अनुवाद :
राघव-प्रदेश में कौन-से दर्शनीय स्थल हैं ? उनकी क्या विशेषता है?

शिक्षक :
महेश्वर, मण्डलेश्वर, ओउम्कारेश्वर, नेमावरम् इत्यादि नर्मदा नदी के किनारे स्थित धार्मिक स्थल भी मध्य प्रदेश में हैं। मैहर नगर में स्थित देवी शारदा का मन्दिर भी अत्यन्त प्रसिद्ध है। भोपाल में स्थित ‘ताजुलमस्जिद’ नाम यवनों का (मुसलमानों का) धार्मिक स्थल भी प्रसिद्ध है। भीमबैटका’ स्थल पर पर्वत की गुफाओं में बहुत प्राचीन चित्र हैं। ‘खजुराहो’ के मन्दिर मूर्तिकला के लिए प्रसिद्ध हैं। साँची में स्थित स्तूप बौद्धों के धार्मिक स्मारक हैं।

रमण: :
मध्यप्रदेशे कानि राष्ट्रियानि उद्यानानि सन्ति?

शिक्षकः :
मध्यप्रदेशस्य तृतीयांशः वनेन आवृतः। माधवोद्यानं, कान्हाकिसली, बान्धवगढ़ः इत्यादीनि राष्ट्रियानि उद्यानानि सन्ति। वनरक्षणे वनवासिनां विशेष योगदानम् अस्ति। एते जनाः वनेष निर्भयं विचरन्ति।

सविता :
प्रदेशे कानि पर्यटनस्थलानि सन्ति?

शिक्षकः :
अस्माकं प्रदेशे सतपुड़ा पर्वतश्रेण्यां पचमढ़ी’ नामक पर्यटनस्थलम् अस्ति। तत्र जनाः स्वास्थ्य लाभार्थम् अपि गच्छन्ति।

गिरिजा :
मध्यप्रदेशे खनिजसम्पदा अपि अस्ति?

शिक्षकः :
सत्यम्। मध्यप्रदेशे पन्नामण्डलं हीरकरत्नानां खनिभूमिः। लौहः अल्यूमीनियं प्रभृति खनिजाः अपि उद्योगानाम् आधारभूताः।
राष्ट्रजीवने मध्यप्रदेशः महत्वपूर्णः, उक्तं च-
“जयतु जयतु भुवि भारतदेशे सुखदो मध्यप्रदेशः।”

अनुवाद :
रमण :
मध्यप्रदेश में कौन-से राष्ट्रीय उद्यान हैं?

शिक्षक :
मध्यप्रदेश का तीसरा भाग वन से ढका हुआ है। माधवोद्यान, कान्हा किसली, बान्धवगढ़ इत्यादि राष्ट्रीय उद्यान हैं। वनरक्षण में (वन की रक्षा करने में) वनवासियों का विशेष योगदान है। ये लोग वनों में निर्भय (निडर) होकर विचरण करते हैं।

MP Board Solutions

सविता :
प्रदेश में कौन-से पर्यटन स्थल हैं?

शिक्षक :
हमारे प्रदेश में सतपुड़ा की पर्वत श्रेणी में ‘पचमढ़ी’ नामक पर्यटन स्थल है। वहाँ लोग स्वास्थ्य लाभ के लिए भी जाते हैं।

गिरिजा :
मध्य प्रदेश में खनिज सम्पत्ति भी है।

शिक्षक :
ठीक है। मध्यप्रदेश के पन्ना मण्डल में ‘हीरे’ रत्नों की खान की भूमि है। लोहा, अल्यूमीनियम में मध्य प्रदेश महत्वपूर्ण है और कहा गया है-
पृथ्वी पर उस भारत देश की जय हो, जय हो, जहाँ पर सुखदायी मध्य प्रदेश है।

अस्माकं प्रदेशः शब्दार्थाः

मेखला = करधनी। विराजते = शोभायमान है। शैलगुहासु = पर्वत की गुफाओं में। वनेचराः = वन में रहने वाले। भुवि = भूमि में। खनिभूमिः = खनिज भूमि। प्रवहति = बहती है। आवृत्तः = ढका हुआ।

MP Board Class 6th Sanskrit Solutions

MP Board Class 6th Science Solutions Chapter 7 Getting to Know Plants

MP Board Class 6th Science Solutions Chapter 7 Getting to Know Plants

Getting to Know Plants Textbook Exercises

Question 1.
Correct the following statements and rewrite them in your notebook?

  1. Stem absorbs water and minerals from the soil.
  2. Leaves hold the plant upright.
  3. Roots conduct water to the leaves.
  4. The number of petals and sepals in a flower is always equal.
  5. If the sepals of a flower are joined together, its petals are also joined together.
  6. If the petals of a flower are joined together, then the pistil is joined to the petal.

Answer:

  1. Roots absorbs water and minerals from the soil.
  2. Stem holds the plant upright.
  3. Stem conducts water to the leaves.
  4. The number of petals and sepals in a flower may not be always equal.
  5. If the sepals of a flower are joined together, its petals are separate and not joined together.
  6. If the petals of a flower are joined together, then the pistil is not necessarily joined to the petal.

Categories Of Plants Class 6 Question 2.
Draw (a), leaf, (b) a taproot and (c) a flower, you have studied for Table 7.3?
Answer:
MP Board Class 6th Science Solutions Chapter 7 Getting to Know Plants img 1

Question 3.
Can you find a plant in your house or in your neighborhood, which has a long but a weak stem? Write its name. In which category would you classify it?
Answer:
The plant found in our house is money plant which has a long but a weak stem. This plant needs support, these are called climbers.

MP Board Solutions

Question 4.
What is the function of a stem in a plant?
Answer:
Stems hold the plant upright. Stems also carries water from roots to leaves and flowers and supplies food from leaves to all parts of plant. Stems can be modified into leaf like structure as in causes to conserve water. Stem can be modified for storage of food.

Mp Board Class 6 Science Chapter 7 Question 5.
Which of the following leaves have reticulate venation? Wheat, tulasi, maize, grass, coriander (dhania), China rose?
Answer:
Tulasi, Coriander (dhania) and China rose.

Question 6.
It a plant has fibrous root, what type of veriation do its leaves likely to have?
Answer:
Parallel variation.

Question 7.
If a plant has leaves with reticulate venation, what kind of roots will it have?
Answer:
Tap root.

Class 6 Science Chapter 7 Table 7.1 Solution Question 8.
It is possible for you to recognize the leaves without seeing them? How?
Answer:
Yes, we can recognize leaves by smelling or touching. For examples, leaves of maize, tulasi, dhania, podina, bananasjetc.

Question 9.
Write the names of the parts of a flower?
Answer:
A flower has mainly four parts:

  1. Sepals
  2. Petals
  3. Pistil
  4. Stamens.

MP Board Solutions

Getting To Know Plants Class 6 Table 7.1 Question 10.
Which of the following plants have you seen? Of those that you have seen, which one have flowers? Grass, maize, wheat, chilli, tomato, tulasi, pipal,
shisham, banyan, mango, jamun, guava, pomegranate, papaya, banana, lemon, sugarcane, potato, groundnut?
Answer:
I have seen all these plants. Plants with flowers are chilli, tomato, tulsi, mango, jamun, guava, pomegranate, papaya, banana, lemon.

Question 11.
Name the part of the plant which produces its food? Name this process?
Answer:
The leaves of plant produce food. The process is called photosynthesis.

Question 12.
In which part of a flower, you are likely to find the ovary?
Answer:
The ovary is found in pistil part of a flower.

MP Board Solutions

Table 7.1 Categories Of Plants Question 13.
Name two flowers, each with joined and separated sepals?
Answer:
The flowers with joined sepals are rose and sunflower. The flowers with separated sepals are China rose and mustard plant.

Projects and Activities

Activity 1.
Name of plant parts are hidden in this grid. Search for them by going up, down, or even diagonally forward as well as backward. Have fun?
MP Board Class 6th Science Solutions Chapter 7 Getting to Know Plants img 2
Answer:

  1. Ovule
  2. Midrib
  3. Filament
  4. Fruit
  5. Flower
  6. Vein
  7. Stem
  8. Herb
  9. Petal
  10. Sepal
  11. Stamen
  12. Ovary.

Activity 2.
Make a table to show categories of some plants?
Answer:
Categories of plants:
MP Board Class 6th Science Solutions Chapter 7 Getting to Know Plants img 3

Activity 3.
Show by an experiment that various kinds of plants have different kinds of stem?
Answer:
Observe carefully the plant of wheat. Press the stem of it with fingers. Then repeat the procedure, for stem of rose, money plant, gourd and bitter gourd. The stem of wheat is green, tender and weak, this can be pressed easily with the fingers, where as the stem of rose is tough and more force is required to break or press it. The creeper of bitter gourd and money plant can not stand straight on its own.
MP Board Class 6th Science Solutions Chapter 7 Getting to Know Plants img 4

After observing various kinds of stem, it is known to us that wheat stem is weak, rose stem is tough and bitter gourd stem can not stand by itself.

Getting to Know Plants Intex Questions

Question 1.
Paheli wonders what kind of stem the money plant, beanstalk, gourd plants and grape vines have. Do observe some of these plants. How are these different from a herb, a shrub or a tree? Why do you think some of them need support to climb upwards?
Answer:
These are climbers.

MP Board Solutions

Class 6 Science Chapter 7 Table 7.1 Categories Of Plants Question 2.
Boojho has a brilliant idea If he wants to know what kind of roots a plant has, he need not pull it out. He just has to look at its leaves?
Answer:
Yes.

Getting to Know Plants Additional Important Questions

Getting to Know Plants Objective Type Questions

Question 1.
Choose the correct answer:

Question (a)
Which of the following is a modified root?
(a) Turnip
(b) Potato
(c) Ginger
(d) Onion.
Answer:
(a) Turnip

Table 7.1 Class 6 Science Question (b)
Which of the following is a modified stem?
(a) Turmeric
(b) Sweet potato
(c) Radish
(d) Beet.
Answer:
(a) Turmeric

Question (c)
Which of the following is a modified leaf?
(a) Peas
(b) Maize
(c) Banyan
(d) Spines in cactus.
Answer:
(d) Spines in cactus.

MP Board Solutions

Getting To Know Plants Table 7.1 Answers Question (d)
Which of the following is a tap roots?
(a) Peas
(b) Maize
(c) Wheat
(d) Millets.
Answer:
(a) Peas

Question (e)
Which of the following has fibrous roots?
(a) Tulasi
(b) Balsam
(c) Wheat
(d) Marigold.
Answer:
(c) Wheat

Categories Of Plants Class 6 Table 7.1 Answers Question (f)
Which of the following has thick and wooden (hard) stem?
(a) Rose
(b) Money plant
(c) Saventi
(d) Banyan.
Answer:
(d) Banyan.

Question 2.
Fill in the blanks:

  1. Rose is a ……………………….. plant.
  2. In cactus leaves are modified into ………………………..
  3. Vegetables such as carrot, beetroot and radish that you eat are modified …………………………..
  4. Roots provide support to plants and also absorb and ………………………..
  5. Leaves are green because they have a pigment called ……………………………
  6. Plants synthesis food through the process of ………………………….
  7. Climbers have ………………………….. structure to climb up.
  8. The plants whose stem is soft and tender are called as …………………………
  9. The plants whose stem is hard but can be broken easily are called …………………………….
  10. The plants whose stem is thick and strong (wooden) are called ………………………………..
  11. The plants which have tendrils are called ………………………….
  12. The plants which grow and land horizontally are called ……………………………

Answer:

  1. Mesophytes
  2. Spines
  3. Roots
  4. Water, mineral
  5. Chlorophyl
  6. Photosynthesis
  7. Tendrils
  8. Herbs
  9. Shrubs
  10. Tress
  11. Climbers
  12. Creepers.

MP Board Solutions

Class 6 Science Chapter 7 Getting To Know Plants Keywords Question 3.
Which of the following statements are true (T) or false (F):

  1. Roots absorb minerals and water from the soil.
  2. The wheat plant has fibrous root system.
  3. Supporting roots are found in all plants.
  4. The stems of all plants can stand erect.
  5. Plants can synthesise their food without carbon dioxide.
  6. Leaves can manufacture their food without sunlight.
  7. Food is stored only in fruits in plants.

Answer:

  1. True
  2. True
  3. False
  4. False
  5. False
  6. False
  7. False.

Question 4.
Match the items in Column A with the Column B:
MP Board Class 6th Science Solutions Chapter 7 Getting to Know Plants img 4
Answer:

(i) – (e)
(ii) – (a)
(iii) – (b)
(iv) – (d)
(v) – (f)
(vi) – (c).

Getting To Know Plants Table 7.1 Question 5.
Find out odd one from the following:

  1. Mongra, butterfly, lily, rose
  2. Wheat, paddy, maize, peepal.
  3. Rose, cactus, sunflower, mehendi.

Answer:

  1. Lily
  2. Peepal
  3. Rose.

Getting to Know Plants Very Short Answer Type Questions

Question 1.
Sort out from the following plants which have fibrous roots: Tulsi, sugarcane, mango, ashok, onion, maize, garlic?
Answer:
Tulasi, sugarcane, onion, maize and garlic.

Question 2.
Name the parts of plants?
Answer:
The parts of the plants are root, stem, leaves, flower, fruits and seed.

Class 6th Science Chapter 7 Question Answer Question 3.
Where does root system grow?
Answer:
Root system grows under the ground.

MP Board Solutions

Question 4.
What are the different types of root system?
Answer:
The root system are of two types:

  1. Tap root system
  2. Fibrous root system.

Mp Board Class 6 Science English Medium Question 5.
What are the functions of roots?
Answer:

  1. To fix the plant in the soil.
  2. Absorb water and minerals from soil.

Question 6.
Which is the smallest flower?
Answer:
Wolffia. It is the microscopic in size.

Question 7.
Which is the largest flower?
Answer:
Rofflosia. It is about 1 metre in size.

Class 6 Science Table 7.1 Question 8.
What is the function of flowers?
Answer:
Flowers produce reproductive cells which take part in reproduction.

Question 9.
Give two examples of modified root?
Answer:
Carrot and Radish which we eat are modified roots.

Question 10.
Give two examples of stems?
Answer:

  1. Stem holds the plant upright.
  2. Stem carries water from roots to leaves and flowers and supplies food from leaves to all parts of plant.

MP Board Solutions

Getting To Know Plants Class 6 Extra Questions And Answers Question 11.
What is bark?
Answer:
Most of trunks are covered with outer layer called bark. It protects the inner parts of the tree.

Question 12.
Where can you see the largest plant of world?
Answer:
Largest plant of world (General Sherman) is in United States of America in California.

Question 13.
Why are leaves green in colour?
Answer:
Leaves are green in colour due to the presence of green pigment in it, called chlorophyll.

Table 4.1 Categories Of Plants Question 14.
What name is given to the process of making food by leaves?
Answer:
It is called photosynthesis.

Question 15.
What are the conditions necessary for green leaves to prepare food?
Answer:
Green leaves make food with the help of carbon – dioxide and water in the presence of sunlight.

Ncert Solutions For Class 6 Science Chapter 7 Table 7.1 Question 16.
Give an example of each in which:

  1. Leave are modified as spines.
  2. Leaves are modified as tentricles.

Answer:

  1. Cactus leaves are modified as spines.
  2. In sea plant – leaves are modified as tentricles.

MP Board Solutions

Question 17.
Name two plants that have supporting roots?
Answer:

  1. Banyan tree
  2. Maize plant
  3. Sugar cane.

Question 18.
What is the role of spines in cactus tree?
Answer:
The spines protect the plants from animals, in cactus plant it reduces the loss of water, ft works as a defence device for the plant.

Class 6 Science Chapter 7 Table 7.3 Solution Question 19.
Give an example of a plant with stem tendrils?
Answer:
The cucurbit (kakri/lauki) plant has tendrils which help the plant to climb and support the weight of the plant.

Question 20.
Name some modified stems and roots which you eat?
Answer:
Modified stem: Onion, potato, ginger, garlic, colocassia. Modified root: Sugarbeet, sweet potato, turmeric, carrot, radish.

MP Board Solutions

Question 21.
Why is stem of cactus thick and green?
Answer:
Cactus plant has modified stem which conserves water in the green fleshy stem which is photosynthetic. Its stem is thick and green due to the
presence of chlorophyll in it. It helps in photosynthesis.

Question 22.
What are the special features of red wood tree?
Answer:
It is largest tree. It is 80 metre high. It is about 30 metres at its base. It may live for 3500 years.

Question 23.
Which part of the flower becomes seed? Name the parts of a seed?
Answer:
The ovules of the flower turn into seeds after fertilization of ovules. A seed consists of a seed coat. It has many other parts like cotyledons, radical and plumule.

MP Board Solutions

Class 6 Science Chapter 7 Table 7.2 Solution Question 24.
What are nodes and internodes?
Answer:
In some plants like bamboos and sugarcane their stems have some joints where leaves and branches arise. These joints are called nodes. The part of the stem between two nodes in called internode. The lengths of internodes vary from plant to plant.

Question 25.
What are additional functions for stems can be modified?
Answer:

  1. Stems can be modified into leaf like structure as in causes to conserve water
  2. Stem can be modified for storage of food e.g. potato.

Getting to Know Plants Short Answer Types Questions

Question 1.
Write five examples of each food storing roots, fibrous roots and tap roots?
Answer:
Food storing roots:
Turnip, carrot, radish, potato and onion.

Firbrous roots:
Wheat, maize, tulasi, garlic and grass.

Tap roots:
Mango, peepal, neem, pea and gram.

Getting To Know Plants Class 6 Questions And Answers Question 2.
What is fruit? How does it differ from a seed?
Answer:
After the pollination the ovary part of the flower converts itself into a fruit. Fruit is generally made up of fruit walls and the seed. The ovule of flower converts itself into seed. The seed after drying can be used to grow a new plant.

MP Board Solutions

Question 3.
Differentiate between climber and creepers?
Answer:
Differentiate between climbers and creepers.
Climbers:

  1. The stems of these plants are very weak and weak.
  2. They can not stand straight on land.
  3. Example: Bitter gourd, grape, Vine.

Creepers:

  1. Their stem is tender and weak.
  2. They can not stand by themselves.
  3. Example: Duphariya

Getting To Know Plants Class 6 Question 4.
Draw a labelled diagram of flowers?
Answer:
MP Board Class 6th Science Solutions Chapter 7 Getting to Know Plants img 6

Question 5.
Label these pictures?
MP Board Class 6th Science Solutions Chapter 7 Getting to Know Plants img 7
Answer:
MP Board Class 6th Science Solutions Chapter 7 Getting to Know Plants img 8

Getting to Know Plants Long Answer Type Questions

Question 1.
Draw a labelled diagram of the tap root and the fibrous root?
Answer:
MP Board Class 6th Science Solutions Chapter 7 Getting to Know Plants img 9

Getting To Know Plants Question 2.
Differentiate between root and stem?
Answer:
Difference between Root and Stem:
Root:

  1. The part under the ground is called root system.
  2. There is no node and inter nodes.
  3. They also contain root cap.

Stem:

  1. The portion of plant is called root system above the ground is called shoot system. In shoot system there is stem, branches, leaves, flowers, and fruits.
  2. They have node and nodes inter node.
  3. They do not contain root cap.

MP Board Solutions

Question 3.
Draw a picture of a leaf and explain it?
Answer:
The green structure growing on stem is called leaf. Take branch of hibiscus and to know the different parts of leaf, compare it with the picture given below. The green pigment called chlorophyll imparts green color on leaf. The chlorophyll helps in preparing food Lamina in presence of sunlight.

Leaf blade or lamina:
The flat green portion of leaf is called leaf blade or lamina.

Petiole:
The leaf blade is attached to the stem by short stalk is called petiole.

Midrib:
Petiole continues in the leaf as the midrib, it has a network of veins.
MP Board Class 6th Science Solutions Chapter 7 Getting to Know Plants img 10

Question 4.
Differentiate between herbs, shrubs and trees?
Answer:
Difference between Herbs, shrubs and trees:
MP Board Class 6th Science Solutions Chapter 7 Getting to Know Plants img 11

Question 5.
Draw the diagram how to cut the ovary of a flower?
Answer:
Take two ovaries from different flowers. Cut them in two different ways as shown in Figure. To prevent them from drying, put a drop of water on each of the two pieces of the ovary, you have cut.
MP Board Class 6th Science Solutions Chapter 7 Getting to Know Plants img 12

Question 6.
Define ovules and draw a labelled diagram to show the inner structure of an ovary?
Answer:
Observe the inner parts of the ovary using a lens as shown in figure. You see some small bead like structures inside the ovary. They are called ovules.
MP Board Class 6th Science Solutions Chapter 7 Getting to Know Plants img 13

MP Board Class 6th Science Solutions

MP Board Class 6th Hindi Sugam Bharti Solutions Chapter 4 अभिनन्दनीय भारत

In this article, we will share MP Board Class 6th Hindi Solutions Chapter 4 अभिनन्दनीय भारत Pdf, Class 6 Hindi Chapter 4 Question Answer, These solutions are solved subject experts from the latest edition books.

MP Board Class 6th Hindi Sugam Bharti Solutions Chapter 4 अभिनन्दनीय भारत

MP Board Class 6th Hindi Sugam Bharti Chapter 4 प्रश्न-अभ्यास

वस्तुनिष्ठ प्रश्न

MP Board Class 6 Hindi Chapter 4 प्रश्न 1.
(क) सही जोड़ी बनाए
1. कर्मभूमि – (क) शिखा
2. मुकुट – (ख) सुरभि
3. संस्कृति – (ग) हिमालय
4. ज्योति – (घ) भारत
उत्तर
1. (घ), 2. (ग), 3. (ख), 4. (क)

MP Board Solutions

Class 6 Hindi Chapter 4 MP Board प्रश्न (ख)
दिए गए शब्दों में से उपयुक्त शब्द चुनकर रिक्त स्थानों की पूर्ति कीजिए
1. जीवन…..चढ़ाकर आराधना करेंगे। (सुमन सुगंध)
2. तू प्राण है, हमारी……समान तू है। (जननी/भगिनी)
3. वह देश है हमारा…..कर कहेंगे। (पुकार/ ललकार)
4. आलोक का पथिक जो……चल रहा है। (अभिराम/अविराम)
उत्तर
1. सुमन
2. जननी
3. ललकार
4. अविरात।

MP Board Class 6th Hindi Sugam Bharti Chapter 4 अति लघु उत्तरीय प्रश्न

MP Board Class 6th Hindi Chapter 4 प्रश्न 2.
निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर एक-एक वाक्य में दीजिए

(क) कर्मभूमि का अर्थ क्या है?
उत्तर
कर्मभूमि का अर्थ है वह स्थान जहाँ हम काम करते हुए जीते हैं।

(ख) कवि जनम-जनम भर किसकी वंदना करने की बात कहता है?
उत्तर
कवि जनम-जनम भारत की वंदना करने की बात कहता है।

MP Board Solutions

(ग) भारत का मुकुट किसे कहते हैं?
उत्तर
हिमालय को भारत का मुकुट कहते हैं।

(घ) सागर की अंजलि में क्या है?
उत्तर
सागर की अंजलि में रत्न हैं।

(ङ) स्वतंत्रता का दीपक किस तरह जल रहा है?
उत्तर
स्वतंत्रता का दीप अविराम जल रहा है।

MP Board Class 6th Hindi Sugam Bharti Chapter 4 लघु उत्तरीय प्रश्न

Class 6th Hindi Chapter 4 MP Board प्रश्न 3.
निम्नलिखत प्रश्नों के उत्तर तीन-से-पाँच वाक्यों में दीजिए

(क) ‘जन्मभूमि’ और ‘कर्मभूमि’ से कवि का क्या आशय है?
उत्तर
कवि के कहने का तात्पर्य है कि वह भारत जैसे महान् देश में जन्म लेने का गौरव प्राप्त किया है। इसी देश को उसने अपना कर्मभूमि भी बनाया है अर्थात्
देश के लिए काम करते हुए जीएगा और उसी के लिए अपना प्राण न्योछापर भी करेगा।

(ख) कवि जन्मभूमि के लिए जीने-मरने की बात – क्यों करता है?
उत्तर
कवि कहता है कि भारत उसकी जन्मभूमि है। उसकी यह जन्मभूमि माता के सदृश है। वह माता के लिए जीना चाहता है और उसकी रक्षा में अगर उसे प्राण भी देने पड़े तो वह पीछे नहीं हटेगा।

MP Board Solutions

(ग) देश की सीमाओं के संदर्भ में कवि ललकार कर क्या कहना चाहता है?
उत्तर
कवि कहता है, कि भारत का मुकुट हिमालय है जिसके पैरों को पखारने वाले सागर में असीम रत्न भरे पड़े हैं। इस गौरवशाली देश के बिना उसका कोई अस्तित्व नहीं है। वह इस देश के बिना जी नहीं सकता।

(घ) संस्कृति को दुर्जेय-सी क्यों कहा गया है?
उत्तर
भारत की संस्कृति पूरी दुनिया में प्रसिद्ध है। कोई भी देश उसका मुकाबला नहीं कर पाया है। इस नाते वह दुर्जेय है।

(ङ) कविता का केन्द्रीय भाव तीन-से-पाँच वाक्यों में लिखिए।
उत्तर
कवि भारत जैसे देश में जन्म लेने के कारण गौरवान्वित महसूस करता हैं। वह जनम-जनम तक उसकी पूजा-अर्चना करना चाहता है। भारत की सभ्यता और संस्कृति अनमोल है। इसके उत्तर में स्थित हिमालय इसको और अधिक गौरवशाली बना देता है। दक्षिण में स्थित सागर रत्नों से भरा है। भारत स्वतंत्रता का दीप अविराम जला रहा है।

MP Board Solutions

भाषा की बात

Bhasha Bharti Class 6 Chapter 4 प्रश्न 4.
निम्नलिखित शब्दों का शुद्ध उच्चारण
कीजिएसंस्कृति, कुंज, शाश्वत, वन्दनीय, अर्चना।
उत्तर
छात्र स्वयं करें।

MP Board Class 6 Hindi प्रश्न 5.
निम्नलिखित शब्दों की वर्तनी शुद्ध कीजिए
बिसाल, हीमालय, शास्वत, आविराम, अजंली
उत्तर

  1. विशाल
  2. हिमालय
  3. शाश्वत
  4. विराम
  5. अंजलि

Class 6 Bhasha Bharti Chapter 4 प्रश्न 6.
निम्नलिखित शब्दों का वाक्यों में प्रयोग कीजिए
जन्मभूमि, स्वतन्त्रता, साधना, दीप, आलोक
उत्तर
जन्मभूमि-हमें अपनी जन्मभूमि के प्रति कर्तव्यों को नहीं भूलना चाहिए।
स्वतन्त्रता-स्वतंत्रता सभी चाहते हैं। साधना-कोई भी काम बिना साधना के नहीं होता।
दीप-मंदिर में दीप जलाया गया।
आलोक-इस कविता के आलोक में सब तत्व फीके है।

Class 6th Hindi Bhasha Bharti Chapter 4 प्रश्न 7.
निम्नलिखित शब्दों में से उपसर्ग और मूल शब्द अलग-अलग कीजिए
अनुकूल, पराजय, विक्रम, उपयोग, अपकार, अनुसार
उत्तर
अनुकूल-अनु (उपसर्ग), कूल (मूल शब्द)
पराजय -परा (उपसर्ग), जय (मूल शब्द)
विक्रम -वि (उपसर्ग), क्रम (मूल शब्द)
उपयोग-उप (उपसर्ग), योग (मूल शब्द)
अपकार-अप (उपसर्ग), कार (मूलशब्द)
अनुसार-अनु (उपसर्ग), सार (मूलशब्द)

MP Board Solutions

Class 6 Hindi Bhasha Bharti Chapter 4 प्रश्न 8.
निम्नलिखित शब्दों के हिन्दी मानक रूप लिखिए
जनम, रतन, करम, धरम, प्रान, चरन, प्रवीन
उत्तर
जन्म, रल, कर्म, धर्म, प्राण, चरण, प्रवीण

Class 6th Hindi MP Board प्रश्न 9.
निम्नलिखित शब्दों में से संज्ञा शब्द छांटकर लिखिए
विशाल, मंदिर, मुकुट, ध्वजा, वंदनीय, भारत, हिमालय, स्वतंत्रता, सागर, अंजलि।
उत्तर
संज्ञा शब्द-मंदिर, मुकुट, ध्वजा, भारत, हिमालय, सागर।

Sugam Bharti Class 6 प्रश्न 10.
निम्नलिखित शब्दों के दो-दो पर्यायवाची शब्द लिखिए
सागर, पवन, जग, जननी, सुमन
उत्तर
समुद्र, सलिल, वायु, समीर, संसार, दुनिया, माता, माँ, फूल, पुष्प

अभिनन्दनीय भारत प्रसंग सहित व्याख्या

1. जिसका मुकुट हिमालय, जग जगमगा रहा है,
सागर जिसे रतन की, अंजलि चढ़ा रहा है,
वह देश है हमारा, ललकार कर कहेंगे,
उस देश के बिना हम, जीवित नहीं रहेंगे।
हम अर्चना करेंगे।

शब्दार्थ-मुकुट ताज। जग-संसार, दुनिया। अर्चना-पूजा, प्रार्थना।

प्रसंग-प्रस्तुत पंक्तियाँ हमारी पाठ्य पुस्तक सुगम भारती-6 में संकलित कविता ‘अभिनन्दनीय भारत’ से ली गई हैं। इसमें कवि ने भारत की महिमा का गुणगान किया है।

व्याख्या-कवि कहता है कि भारत महिमावान और गौरवशाली हैं इसका मुकुट हिमालय है, जो सारी दुनिया में जगमगा रहा है। भारत के पास रत्नों से भरा सागर है जो हिमालय के पैर को पखारता है। कवि ऐसे देश में जन्म लेने की वजह से गौरवान्वित महसूस कर रहा है। वह कहता है कि इस देश से अलग उसका कोई अस्तित्व नहीं है। भारत से अलग रहकर वह जी नहीं सकता। वह तो केवल उसकी पूजा अर्चना करना चाहता है। क्योंकि इसी में उसका जीवन है और इसी में उसके अस्तित्व की सार्थकता है।

विशेष

  • कवि का देश के प्रति भक्ति और प्यार ‘उमड़ पड़ा है, जिसे सहज शैली में व्यक्त किया गया है।
  • शब्दों का प्रयोग बोधगम्य है।

MP Board Solutions

2. शाश्वत स्वतंत्रता का जो दीप जल रहा है,
आलोक का पथिक जो अविराम चल रहा है,
विश्वास है कि फ्लभर, रुकने उसे न देंगे,
उस ज्योति की शिखा को, ज्योतित सदा रखेंगे।
हम अर्चना करेंगे।

शब्दार्थ-शश्वत-अमर, सनातन आलोक=प्रकाश, रोशनी। पथिक = राहगीर । अविराम = लगातार । ज्योति= रोशनी। शिखा=प्रकाश की लौ। अर्चना=पूजा।

प्रसंग-पूर्ववत्

व्याख्या-कवि कहता है कि भारत अब स्वतन्त्र है। उसकी स्वतंत्रता का दीप अमर है अर्थात् कभी-नहीं बुझने वाला है। स्वतंत्रता रूपी दीप राहगीरों को रास्ता दिखाएगा। कवि विश्वास दिलाता है कि वह पलभर भी इस रोशनी को धुमिल नहीं होने देगा। उसकी ज्योति को बरकरार रखेगा, उसकी लौ को हिलने तक नहीं देगा।
कवि को अपने देश पर गर्व है। वह जीवन भर उसकी आराधना करना चाहता है।

विशेष

  • कवि एक सच्चे देशभक्त की भांति देश की वंदना कर रहा है।
  • कविता की शैली सहज और बोधगम्य है। शब्दों का प्रयोग भी सुगम है।

MP Board Class 6th Hindi Sugam Bharti विविध प्रश्नावली 1

MP Board Class 6th Hindi Sugam Bharti Solutions विविध प्रश्नावली 1

Class 6 Hindi Vividh Prashnavali 1 प्रश्न 1.
सही जोड़ी बनाइए
1. मंगल – (क) आंदोलन
2. असहयोग – (ख) कामनाएँ
3. राजेन्द्र सिंह – (ग) उर्वरा शक्ति
4. धरती की – (घ) मैगसेसे सम्मान
उत्तर-
1. (ख),
2. (क),
3. (घ),
4. (ग)

MP Board Class 6 Hindi प्रश्न 2.
सही विकल्प चुनकर रिक्त स्थानों की पूर्ति कीजिए
1. मैं ……………………………………. तुझे था जब कुंज और वन में। (पुकारता/ढूंढ़ता)
2. भूमि के भीतर जो जल है, उसे हम उनके विधियों द्वारा ……………………………………. कर सकते हैं। (संक्षित/दोहित)
3. निर्मला ……………………………………. सा मुख लिए कमल को साथ लेकर स्कूल चली गई। (उदास/पुलकित)
4. महिमा महान् तू है, गौरव ……………………………………. तू है। (प्रधाननिधान)
5. चौरी-चौरा नामक स्थान में ……………………………………. घटना घटी। (सनसनीपूर्ण/उत्तेजक)
उत्तर-
1. ढूंढता
2. संरक्षित
3. उदास
4. निधान
5. सनसनीपूर्ण।

MP Board Solutions

MP Board Hindi Class 6 प्रश्न 3.
निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर एक-एक वाक्य में दीजिए.

(क) आधी छुट्टी के समय कमल ने माँ से निर्मला की कौन-सी शिकायत की?
उत्तर-
कमल ने माँ से शिकायत की कि निर्मला उसे अपने साथ-साथ नहीं चलने देती, पीछे छोड़ देती है।

(ख) कवि जनम-जनम भर किसकी वंदना करने की बात कहता है?
उत्तर-
कवि जनम-जनम भर अपने देश भारत की वंदना करने की बात कहता हैं

(ग) जल स्त्रोतों के सूख जाने पर हम क्या कहने को विवश हो जाएँगे?
उत्तर-
जल स्त्रोतों के सूख जाने पर हमें विवश होकर कहना पड़ेगा-‘सुखी धरती, प्यासे लोग’

(घ) मदनमोहन मालवीय जी ने किन समाचार-पत्रों का संपादन किया?
उत्तर-
मदनमोहन मालवीय जी ने ‘लीडर’ और ‘हिन्दुस्तान’ जैसे पत्रों का संपादन किया?

(ङ) ‘वृक्ष निभाता रिश्ता नाता’ कविता किस कवि ने लिखी है?
उत्तर-
‘वृक्ष निभाता रिश्ता नाता’ शीर्षक कविता के कवि हैं-अज़हर हाशमी।

MP Board Class 6th Hindi प्रश्न 4.
निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर तीन से पाँच वाक्यों में दीजिए

(क) भू-जल स्रोतों के अंधाधुंध दोहन से क्या हानियाँ हो रही हैं?
उत्तर-
भू-जल स्रोतों के अंधाधुंध दोहन से धीरे धीरे हम इन स्रोतों को खत्म करते जा रहे हैं। बोरिंग अथवा नल-कूपों के माध्यम से आवश्यकता से अधिक जल निकालकर हम प्राकृतिक जल-भंडार को लगातार खाली करते जा रहे हैं। परिणामस्वरूप जल की विकट समस्या खड़ी हो गई है।

(ख) ‘रामलाल का परिवार’ एकांकी में नई पीढ़ी के किस दायित्व की ओर संकेत किया गया है?
उत्तर-
‘रामलाल का परिवार’ नामक एकांकी में नई पीढ़ी को एक जिम्मेदारी दी गई है। आज के समाज में जो बुराईयाँ, भ्रष्टाचार फैली हैं, या फैलती जा रही हैं, उन्हें खत्म करने की जिम्मेदारी हमारी नई पीढ़ी की हैं यदि वे चाहें तो हमारा समाज बिल्कुल स्वच्छ और निर्मल बन सकता है।

(ग) भाई बहन के प्रेम के किस दृश्य को देखकर सावित्री मंत्र-मुग्ध सी रह गई?
उत्तर-
निम्रला का छोटा भाई कमल मुहर्रम के जुलूस में खो गया है। यों तो निर्मला भाई से हरदम लड़ती रहती थी, किंतु जैसे ही उसे एहसास होता है, कि कमल खो गया है, वह बेचैन सी हो उठी। फूटफूटकर रोने लगी रोते-रोते उसकी आँखें सूज आईं। एक बहन को अपने भाई के लिए इस प्रकार रोते-सिसकते देखकर सावित्री मंत्र-मुग्ध-सी रह गई।

(घ) ‘जो संस्कृति अभी तक, दुर्जेय-सी बनी है।’! पंक्ति का भाव स्पष्ट कीजिए।
उत्तर-
भारत की संस्कृति पूरी दुनिया में विख्यात है।। यहाँ के आदर्श एवं अमूल्य विरासत का आज भी चारों तरफ बोलवाला है और दुनिया का कोई भी देश उसका मुकाबला नहीं कर सकता है। यह हमेशा से विश्व गुरु रहा है। इसकी संस्कृति को अपनाना अन्य देशों के लिए टेढ़ी खीर की तरह है।

(ङ) मदनमोहन मालवीय जी बच्चों की आरंभिक शिक्षा की ओर अधिक ध्यान देना क्यों चाहते थे?
उत्तर-
मदनमोहन मालवीय जी बच्चों की आरंभिक शिक्षा की ओर अधिक ध्यान देना चाहते हैं क्योंकि इस उम्र में बच्चों को जो बातें बताई या सिखाई जाती हैं, उन्हें वे हमेशा याद रखते हैं और उसके अनुसार काम करते हैं। अतः बचपन में अच्छे-अच्छे गुणों के संस्कार डालने चाहिए।

Hindi Class 6 MP Board प्रश्न 5.
निम्नलिखित शब्दों के मानक रूप लिखिएजनम, भगत, माखी, चरन, धरम
उत्तर-
जन्म, भक्त, मक्खी, चरण, धर्म।

MP Board Class 6th Hindi Chapter 1 प्रश्न 6.
(क) निम्न शब्दों की वर्तनी शुद्ध कीजिएकठनाई, रिण, साहितयिक, अध्यन, हरयाली, आर्शीवाद
उत्तर-
कठिनाई, ऋण, साहित्यिक, अध्ययन।

(ख) निम्न शब्दों का वाक्यों में प्रयोग कीजिए
जल-संरक्षण, जाति-पांति, बड़े-बूढ़े, कहा-सुनी, पारिवारिक, मुक्तभोगी।
उत्तर-
जल-संरक्षण-हम सबको मिलकर जल-संरक्षण के लिए उपाए करना चाहिए।
जाति-पांति-समाज में आज भी जाति-पांति के भेदभाव. देखने को मिलते हैं।
बड़े-बूढ़े-बड़े-बूढ़ों का आदर करना हमारा परम कर्त्तव्य
कहा-सुनी-देखते-देखते दोनों मित्रों के बीच कहा-सुनी हो गई।
पारिवारिक-पारिवारिक शांति से जीवन खुशहाल होता है।
भुक्तभोगी-श्याम चोट के मामले में भुक्तभोगी है।

Class 6th Hindi MP Board प्रश्न 7.
(क) निम्न शब्दों के दो-दो पर्यायवाची शब्द – लिखें
आँख, आकाश, हवा, फूल
उत्तर-
आँख – नेत्र, नयन
आकाश – गगन, आसमान
हवा – वायु, पवन
फूल – सुमन, पुष्प

MP Board Solutions

(ख) निम्नलिखित विलोम शब्दों की सही-जोड़ी बनाएँ
अमृत, उत्थान, गरीब, दानव, अमीर, पतन, देवता, सजीव, विष, निर्जीव
उत्तर-
अमृत – विष
उत्थान – पतन
गरीब – अमीर
देवता – दानव
सजीव – निर्जीव

Class 6 Hindi MP Board प्रश्न. 8.
(क) निम्न शब्दों में ‘ता’ प्रत्यय जोड़कर भाववाचक संज्ञा बनाएँ
मित्र, सुन्दर, शत्रु, मधुर, दयालु
उत्तर-
मित्रता, सुन्दरता, शत्रुता, मधुरता, दयालुता

(ख) निम्न उपसर्गों से एक-एक शब्द बाएँ
उप, अप, वि, अनु
उत्तर-
उप – उपहार
अप – अपकार
वि – विकार
अनु – अनुकूल

Class 6th MP Board Hindi प्रश्न 9.
भाई-बहन कहानी का सारांश लिखिए।
उत्तर-
पाठ-3 का सारांश देखे।

MP Board Solutions Class 6 Hindi प्रश्न 10.
‘जल ही जीवन है’ विषय पर 100 शब्दों में एक निबंध लिखिए।
उत्तर-
जल जीवन का स्त्रोत है। हमारे शरीर का भी एक तत्त्व जल है। धरती का अधिकांश भाग जल ही है। जल के बिना धरती का कोई अस्तित्व ही नहीं रह जाएगा। जल से हम फसल सींचते हैं जो हमें जीवन देता है। जल से वाष्पीकरण से नमी होती है। जल एक प्राकृतिक संसाधन है। यह सीमित है। हम इसका दुरुपयोग भी करते हैं। जनसंख्या के बोझ से इसकी खपत बढ़ती जा रही है जिससे इसका स्त्रोत सूखता जा रहा है। जरूरत है इसके स्त्रोत को बचाने का।

MP Board Class 6th Hindi Solutions

MP Board Class 6th Sanskrit Solutions Chapter 12 रामचरितम्

In this article, we will share MP Board Class 6th Sanskrit Solutions Chapter 12 रामचरितम् Pdf, Class 6th Sanskrit Chapter 12 Question Answer, These solutions are solved subject experts from the latest edition books.

MP Board Class 6th Sanskrit Solutions Surbhi Chapter 12 रामचरितम्

MP Board Class 6th Sanskrit Chapter 12 अभ्यासः

MP Board Class 6 Sanskrit Chapter 12 प्रश्न 1.
एकपदेन उत्तरं लिखत (एक शब्द में उत्तर लिखो)
(क) दशरथस्य कति पुत्राः आसन्? (दशरथ के कितने पुत्र थे?)
उत्तर:
चत्वारः (चार)

(ख) चतुर्णा राजपुत्राणां विवाहः कुत्र अभवत्? (चारों राजपुत्रों का विवाह कहाँ हुआ?)
उत्तर:
मिथिलायां (मिथिला में)

(ग) सीतान्वेषणाय को वने अभ्रमताम्? (सीता की खोज करने के लिए कौन वन में घूमते रहे?)
उत्तर:
रामलक्ष्मणौ (राम और लक्ष्मण)।

MP Board Solutions

Class 6 Sanskrit Chapter 12 MP Board प्रश्न 2.
एकवाक्येन उत्तरं लिखत (एक वाक्य में उत्तर लिखो)
(क) अयोध्यानगरी कस्मिन् प्रदेशे अस्ति? (अयोध्यानगरी किस प्रदेश में है?)
उत्तर:
अयोध्यानगरी उत्तर प्रदेशे अस्ति। (अयोध्या नगरी उत्तर प्रदेश में है।)

(ख) रामलक्ष्मणौ कः स्वस्य आश्रमम् अनयत्? (राम-लक्ष्मण को कौन अपने आश्रम ले गया?)
उत्तर:
रामलक्ष्मणौ विश्वामित्रः स्वस्य आश्रमम् अनयत्। (राम-लक्ष्मण को विश्वामित्र अपने आश्रम को ले गये।)

(ग) सीतायाः विवाहः केन सह अभवत्? (सीता का विवाह किसके साथ हुआ?)
उत्तर:
सीतायाः विवाहः रामेण सह अभवत्। (सीता का विवाह राम के साथ हुआ।)

(घ) वानराः कुत्र सेतुनिर्माणम् अकुर्वन्? (वानरों ने कहाँ पुल का निर्माण किया?)
उत्तर:
वानराः सागरे सेतुनिर्माणम् अकुर्वन्। (वानरों ने समुद्र पर पुल का निर्माण किया।)

(ङ) आदिकवि कः अस्ति? (आदिकवि कौन हैं?)
उत्तर:
आदिकवि: वाल्मीकिः अस्ति। (आदि कवि वाल्मीकि हैं।)

Class 6 Sanskrit Chapter 12 Hindi Translation प्रश्न 3.
रिक्तस्थानानि पूरयत (रिक्त स्थानों को भरो)
(क) सीतायाः विवाहः ……….. सह अभवत्।
(ख) रावणः ………. कपटेन अहरत्।
(ग) वानराः ………. सेतुनिर्माणम् अकुर्वन्।
(घ) ………….. राक्षसराजः रावणः युद्धे हतः।
(ङ) ………… रामचरितं रामायणे महाकाव्ये अवर्णयत्।
उत्तर:
(क) रामेण
(ख) सीतां
(ग) सागरे
(घ) रामेण
(ङ) आदिकवि: वाल्मीकिः।

MP Board Solutions

Sanskrit Class 6 Chapter 12 प्रश्न 4.
रिक्तस्थानानि पूरयत (रिक्त स्थानों को भरो)
MP Board Class 6th Sanskrit Solutions Chapter 12 रामचरितम् 1

Sanskrit Class 6 Chapter 12 Question Answer प्रश्न 5.
रिक्तस्थानानि पूरयत (रिक्त स्थानों को भरो)
MP Board Class 6th Sanskrit Solutions Chapter 12 रामचरितम् 2

Class 6 Sanskrit Chapter 12 प्रश्न 6.
पाठे आगतान् लङ्लकारप्रयोगान् सूचीबद्धं कृत्वा लिखत (पाठ में आये हुए लङ् लकार के प्रयोगों को सूचीबद्ध करके लिखो)
उत्तर:
लङ् लकार के प्रयोगों की सूची-

  1. अकरोत्
  2. आसन्
  3. अनयत्
  4. अशिक्षत्
  5. अभवत्
  6. अगच्छत्
  7. अगच्छताम्
  8. अवसन्
  9. अहरत्
  10. अभ्रमताम्
  11. अपश्यत्
  12. अकुर्वन्
  13. अकरोत्
  14. हतः
  15. प्रत्यागच्छन्
  16. अभवन्
  17. अवर्णयत्।

MP Board Solutions

योग्यताविस्तारः

चिह्नाङ्कितपदानां स्थाने लङ्लकारस्य प्रयोगं कृत्वा भूतकाले कथां लिखत (रेखांकित शब्दों के स्थान पर लङ्लकार का प्रयोग करके भूतकाल में कथा लिखो)-
एकः काकः अस्ति। काकः कुतश्चित् एकां रोटिका प्राप्नोति। काकं शृगालः पश्यति। रोटकां चोरयामिति उपायं चिन्तयति। सः काकस्य समीपं गच्छति। वदति च “भवान् मधुरं गायति इति श्रुतवान्, कृपया एकवारं गायतु” इति। काकः चिन्तयति “एषः दुष्टः मम रोटिकां चोरयितुं चिन्तयति इति।” सः रोटिकां पादस्य अधः स्थापयति। ‘काँव् काँ’ इति गायति। रोटिका अधःन पतति। शृगालः खिन्नः सन्ततः गच्छति। काकः रोटिका खादति प्रसन्नः भवति च।
उत्तर:
एकः काकः आसीत्। काक: कुतश्चित् एकां रोटिकां अवाप्नोत्। काकं शृगालः अपश्यत्। रोटिकाम् चोरयामिति उपायं । अचिन्तयत्। सः काकस्य समीपं अगच्छत्। वदति च ‘भवान् मधुरं गायति इति श्रुतवान्, कृपया एकवारं गायतु’, इति। काकः अचिन्तयत् “एषः दुष्टः मम रोटिकां चोरयितुं चिन्तयति इति।” रोटिकां पादस्य अधः अस्थापयत्। ‘काँ-काँव्’ इति अगयात्। रोटिका अधः न अपतत्। शृगालः खिन्नः सन् ततः अगच्छत्। काकः रोटिकां अखादत् प्रसन्नः अभवत् च।

रूपान्तर :
एक कौआ था। कौए ने कहीं से एक रोटी प्राप्त कर ली। कौए को गीदड़ ने देख लिया रोटी को चुराता हूँ-ऐसा उपाय सोचा। वह कौए के पास गया। और बोलता है-“आप मधुर गाते हो” ऐसा सुना है। कृपा करके एक बार गाओ। कौए ने सोचा! “यह दुष्ट मेरी रोटी को चुराने की सोच रहा है।” रोटी को पैर के नीचे रख लिया। “काँव-काँव इस तरह गाने लगा। रोटी नीचे नहीं गिरी। गीदड़ दुखी होकर वहाँ से चला गया। कौए ने रोटी को खा लिया और प्रसन्न हो गया।

रामचरितम् हिन्दी अनुवाद

उत्तरप्रदेशे अयोध्या नाम नगरी अस्ति। तस्यां पुरा दशरथनृपः राज्यम् अकरोत्। तस्य चत्वारः पुत्राः आसन्रामः,लक्ष्मणः, भरतः,शत्रुघ्नः च। विश्वामित्रः, रामलक्ष्मणौ स्वस्य आश्रमम् अनयत्। विश्वामित्रः तौशस्त्रविद्यांअशिक्षयत्। तदनन्तरं मिथिलायां चतुर्णाम् राजपुत्राणां विवाहः अभवत्। जनकसुतायाः सीतायाः विवाहः रामेण सह अभवत्।

दशरथस्य आज्ञया रामः राज्यं त्यक्त्वा वनम् अगच्छत्। पत्नी सीता, अनुजः लक्ष्मणः च तेन सह अगच्छतम्। ते ऋषिभिः सह वने अवसन्। तत्र राक्षसराजः रावणः सीतां कपटेन अहरत्।

MP Board Solutions

अनुवाद :
उत्तर प्रदेश में अयोध्या नामक नगरी है। उसमें प्राचीनकाल में दशरथ राजा राज्य करते थे। उनके चार पुत्र थे-राम, लक्ष्मण, भरत और शत्रुघ्न। विश्वामित्र राम और लक्ष्मण को अपने आश्रम को ले गये। विश्वामित्र ने उन दोनों को शस्त्रविद्या सिखलायी। उसके बाद मिथिला में चारों ही राजपुत्रों का विवाह हो गया। जनक की पुत्री सीता का विवाह राम के साथ हुआ।

दशरथ की आज्ञा से राज्य को त्यागकर राम वन को चले गये। (उनकी) पत्नी सीता तथा अनुज (छोटा भाई) लक्ष्मण उनके साथ (वन को) चले गये। वे सभी ऋषियों के साथ वन में रहते थे। वहाँ राक्षसराज रावण ने कपटपूर्वक सीता का हरण कर लिया।

सीतान्वेषणाय रामलक्ष्मणौ वने अभ्रमताम्। तौ वालेः राज्यं किष्किन्धाम् अगच्छताम्। राजा सुग्रीवः तयोः मित्रम् अभवत्। वायुपुत्रः हनुमान् सागरपारं गत्वा लङ्कायां सीताम् अपश्यत्। वानराः सागरे सेतुनिर्माणम् अकुर्वन्। रामस्य वानरसेना राक्षससेनया सह युद्धम् अकरोत्। रामेण राक्षस राजः रावणः युद्धे हतः। रामः, सीता, लक्ष्मणः च अयोध्यां प्रत्यागच्छन्। तत्र रामः न्यायेन प्रजापालनम् अकरोत्। तस्य राज्ये सर्वे सुखिनः अभवत्। आदिकविः वाल्मीकिः रामचरितं रामायणे महाकाव्ये अवर्णयत्।

अनुवाद :
सीता की खोज करने के लिए राम और लक्ष्मण वन में घूमते रहे। वे दोनों राजा बाली के राज्य किष्किन्धा को गये। राजा सुग्रीव उन दोनों का मित्र हो गया। पवनपुत्र हनुमान ने समुद्र के पार जाकर लङ्का में सीता को देखा। वानरों ने समुद्र पर सेतु (पुल) का निर्माण किया। राम की वानर सेना ने राक्षस सेना के साथ युद्ध किया। राम के द्वारा राक्षस राज रावण युद्ध में मार दिया गया। राम, सीता और लक्ष्मण अयोध्या लौटकर आ गये। वहाँ राम ने न्यायपूर्वक प्रजा का पालन किया। उनके राज्य में सभी सुखी रहे। आदिकवि वाल्मीकि ने राम के चरित्र को रामायण महाकाव्य में वर्णन किया।

रामचरितम् शब्दार्थाः

पुरा = प्राचीन समय में। नृपः = राजा। चत्वारः = चार स्वाश्रमम् = अपने आश्रम को। त्यक्त्वा = त्यागकर अभ्रमताम् = घूमे। सीतान्वेषणाय = सीता को ढूँढ़ने के लिए। आदिकविः = पहला कवि। कपटेन = छल से। प्रत्यागच्छन् = वापस आए। सेतुनिर्माणम् = पुल का निर्माण। अवर्णयत् = वर्णन किया।

MP Board Class 6th Sanskrit Model Question Paper

MP Board Class 6th Sanskrit Model Question Paper (आदर्श प्रश्नपत्रम्)

Class 6 Sanskrit Paper प्रश्न 1.
(अ) समुचितपदं चित्वा लिखत (उचित शब्द छाँटकर लिखो)
(क) विद्वान् पूज्यते-
(अ) एकत्र
(ब) सर्वत्र
(स) अत्र
(द) अन्यत्र।
उत्तर:
(ब) सर्वत्र

(ख) मध्यप्रदेशस्य राजधानी अस्ति-
(अ) इन्दौरम्
(ब) ग्वालियरम्
(स) भोपालम्
(द) जबलपुरम्।
उत्तर:
(स) भोपालम्

MP Board Solutions

(ग) मकरः निवसति-
(अ) वृक्षे
(ब) पर्वते
(स) नगरे
(द) जले।
उत्तर:
(द) जले।

(घ) कार्याणि सिध्यन्ति-
(अ) उद्यमेन
(ब) ज्ञानेन
(स) शयनेन
(द) मनोरथेन।
उत्तर:
(अ) उद्यमेन

(ङ) निम्नलिखितेषु उपसर्गः अस्ति-
(अ) ज्ञानम्
(ब) धनम्
(स) अनु
(द) पत्रम्।
उत्तर:
(स) अनु

(ब) प्रदत्तैः शब्दैः रिक्तस्थानानि पूरयत (दिये गये शब्दों से रिक्त स्थानों की पूर्ति करो)
(महाकालस्य, सङ्गणकयन्त्रस्य, पुष्पैः, स्वास्थ्याय, मित्राणि)
(क) मालायाः निर्माणं ………… भवति।
(ख) भोजनं ……………… भवति।
(ग) उज्जयिनी ……………… नगरी।
(घ) जन्वतः अस्माकं ………………. सन्ति।
(ङ) शिक्षाक्षेत्रे ……………. महती भूमिका अस्ति।
उत्तर:
(क) पुष्पैः
(ख) स्वास्थ्याय
(ग) महाकालस्य
(घ) मित्राणि
(ङ) सङ्गणकयन्त्रस्य।

MP Board Solutions

Sanskrit Patra Lekhan Class 6 प्रश्न 2.
अधोलिखितगद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृते लिखत- (नीचे लिखे गद्यांश को पढ़कर प्रश्नों के उत्तर संस्कृत में लिखो)

परेषाम् उपकारः परोपकारः। सूर्यः लोकहिताय तपति। नद्यः परोपकाराय वहन्ति। वृक्षाः परोपकाराय फलानि यच्छन्ति। मेधाः परोपकाराय जलं वर्षन्ति। वसुधा परोपकाराय भारं वहति। एवं प्रकृतिः परोपकाराय प्रेरयति।

(क) कः लोकहिताय तपति?
(ख) वृक्षाः किमर्थं फलानि यच्छन्ति?
(ग) के परोपकाराय जलं वर्षन्ति?
(घ) का परोपकाराय प्रेरयति?
उत्तर:
(क) सूर्यः लोकहिताय तपति।
(ख) वृक्षाः परोपकाराय फलानि यच्छन्ति।
(ग) मेघाः परोपकाराय जलं वर्षन्ति।
(घ) प्रकृतिः परोपकाराय प्रेरयति।
अथवा

प्रथमदिवसे त्रयोदश्यां जनाः आभूषणानि गृहपात्राणि स्वर्ण रजतं वा क्रीणन्ति। धन्वन्तरीति वैद्यराजः अद्य एव पूज्यते। द्वितीयदिवस्य चतुर्दश्याः विशेषता अस्ति सूर्योदयात् प्राक् अभ्यङ्गस्नानम्। तृतीयदिवसे अमावस्यायां जनाः धनदेवी लक्ष्मी पूजयन्ति। व्यापारिणः व्यापारपुस्तकानामपि पूजनं कुर्वन्ति।

(क) प्रथमदिवसे त्रयोदश्यां जनां किं किं क्रीणन्ति?
(ख) तृतीयदिवसे जनाः कां पूजयन्ति?
(ग) द्वितीयदिवसस्य चतुर्दश्याः विशेषता का?
(घ) के व्यापारपुस्तकानामपि पूजनं कुर्वन्ति?
उत्तर:
(क) प्रथमदिवसे त्रयोदश्यां जनां आभूषणानि गृहपात्राणि स्वर्ण रजतं वा क्रीणन्ति।
(ख) तृतीयदिवसे अमावस्यायां जनाः धनदेवी लक्ष्मी पूजयन्ति।
(ग) द्वितीयदिवसस्य चतुर्दश्या विशेषता अस्ति सूर्योदयात् प्राक् अभ्यङ्गस्नानम्।
(घ) व्यापारिण: व्यापार पुस्तकानामपि पूजनं कुर्वन्ति।

MP Board Solutions

MP Board Class 6 Sanskrit प्रश्न 3.
अधोलिखितपद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृते लिखत (नीचे लिखे पद्यांश को पढ़कर प्रश्नों के उत्तर संस्कृत में लिखो)

विदेशेषु धनं विद्या, व्यसनेषु धनं मतिः।
परलोके धनं धर्मः, शीलं सर्वत्र वै धनम्॥

(क) कुत्र धनं विद्या?
(ख) केषु धनं मतिः?
(ग) परलोके धनं किम्?
(घ) किं सर्वत्र धनम्?
उत्तर:
(क) विदेशेषु धनं विद्या।
(ख) व्यसनेषु धनं मति।
(ग) परलोके धनं धर्मः।
(घ) शीलं सर्वत्र धनम्।
अथवा

दुखानां तु विनाशाय, वर्धनाय सुखस्य च।
सर्वभूतहितार्थाय, चलिष्यामो निरन्तरम्॥

(क) वयं केषां विनाशाय चलिष्यामः?
(ख) वयं कस्य वर्धनाय चलिष्यामः?
(ग) केषां हितार्थाय वयं चलिष्यामः?
(घ) वयं कीदृशं चलिष्यामः?
उत्तर:
(क) वयं दु:खानां विनाशाय चलिष्यामः।
(ख) वयं सुखस्य वर्धनाय चलिष्यामः।
(ग) सर्वभूतहितार्थाय वयं चलिष्यामः।
(घ) वयं निरन्तरं चलिष्यामः।

MP Board Solutions

MP Board Class 6th Sanskrit प्रश्न 4.
(अ) पाठ्यपुस्तकात् कण्ठस्थीकृतम् एक सुभाषितश्लोकं लिखतः यः अस्मिन् प्रश्नपत्रे नास्ति।
(पाठ्य पुस्तक से याद किया हुआ एक सुभाषित श्लोक लिखिए जो इस प्रश्न-पत्र में न आया हो)-
उत्तर:
देन्यं चैव हरिष्यामः सर्वभारत भूतलात्।
भेदभाव विनाशाय, उद्यताः सर्वदा वयम्॥

(ब) श्लोकपूर्ति कुरुत (श्लोक को पूरा करो)-
यस्य नास्ति ………… शास्त्रं…………… किम्। ………….. विहीनस्य, दर्पण: किं………….
उत्तर:
स्वयं प्रज्ञा, तस्य करोति, लोचनाभ्यां, करिष्यति॥

Class 6th Sanskrit Paper प्रश्न 5.
(अ) अधोलिखितेषु (5) पञ्चप्रश्नानाम् उत्तराणि एकपदेन संस्कृते लिखत- (नीचे लिखे प्रश्नों में से पाँच प्रश्नों के उत्तर एक शब्द में संस्कृत में लिखो)
(क) मोहनः रात्रौ किं पश्यति? (मोहन रात को क्या देखता है?)
उत्तर:
दूरदर्शनम् (दूरदर्शन) (टी. वी.)

(ख) का कार्यसाधिका भवति? (कार्य में सफलता देने वाली क्या होती है?)
उत्तर:
संहति (एकता)

(ग) वायुयानं केन मार्गेण गच्छति? (वायुयान किस मार्ग से चलता है?)
उत्तर:
आकाशमार्गेण (आकाश मार्ग से)

(घ) मध्यप्रदेशस्य मध्यभागे का नदी प्रवहति? (मध्यदेश के मध्य भाग में कौन-सी नदी बहती है?)
उत्तर:
नर्मदा नदी

(ङ) कः प्रतिदिन जम्बूफलानि खादति स्म? (प्रतिदिन कौन जामुन के फल खाया करता था?)
उत्तर:
वानरः (बन्दर)

(च) सिक्खधर्मस्य प्रवर्तकः कः? (सिक्ख धर्म के प्रवर्तक कौन थे?)
उत्तर:
गुरुनानकः।

MP Board Solutions

(ब) अधोलिखितेषु (5) पञ्चप्रश्नानाम् उत्तराणि एकवाक्येन संस्कृते लिखत- (नीचे लिखे प्रश्नों के से पाँच प्रश्नों के उत्तर एक वाक्य में संस्कृत में लिखो)
(क) कस्मात् विक्रमसंवत्सरस्य गणना भवति? (विक्रम संवत्सर की किससे गणना होती है?)
उत्तर:
उज्जयिन्याः राजा विक्रमादित्यस्य कालात् विक्रम संवत्सरस्य गणना भवति। (उज्जयिनी के राजा विक्रमादित्य के काल से विक्रमसंवत्सर की गणना होती है।)

(ख) आदिकविः कः अस्ति? (आदिकवि कौन हैं?)
उत्तर:
आदिकवि: वाल्मीकिः अस्ति। (आदि कवि वाल्मीकि हैं।)

(ग) भारतीयाः कस्यै निरन्तरं प्रयासम् अकुर्वन्? (भारतीयों ने किसके लिए निरन्तर प्रयास किये थे?)
उत्तर:
भारतीयाः स्वतन्त्रतायै निरन्तरं प्रयासम् अकुर्वन् (भारतीयों ने स्वतन्त्रता के लिए निरन्तर प्रयास किये।)

(घ) भोजस्य नाम केन कारणेन प्रसिद्धम्? (भोज का नाम किस कारण से प्रसिद्ध है?)
उत्तर:
भोजस्य नाम शिक्षाप्रियता कारणेन प्रसिद्धम्। (भोज का नाम शिक्षाप्रियता के कारण प्रसिद्ध है।)

(ङ) भारतभूतलात् वयं किं हरिष्यामः? (भारत धरा से हम किसे दूर करेंगे?)
उत्तर:
भारतभूतलात् वयं दैन्यं हरिष्यामः। (भारत धरा से हम दीनता को दूर करेंगे।)

(च) लक्ष्मी: शुद्धा कथं भवति? (लक्ष्मी शुद्ध किस तरह होती है?)
उत्तर:
श्रमेण अर्जिता लक्ष्मी: शुद्धा भवति। (परिश्रम से कमाई लक्ष्मी शुद्ध होती है।)

MP Board Class 6th Sanskrit Solutions प्रश्न 6.
(अ) अधोलिखितेषु (2) द्वयोः शब्दयोः रूपाणि त्रिषु वचनेषु लिखत- (निम्नलिखित में से दो शब्दों के रूप तीनों वचनों में लिखो)
(क) नदी-सप्तमी विभक्तिः
(ख) गुरु-चतुर्थी विभक्तिः
(ग) बालक-तृतीया विभक्तिः
उत्तर:
MP Board Class 6th Sanskrit Model Question Paper 1

(ब) अधोलिखितेषु (2) द्वयोः धातुरूपाणि निर्देशानुसारं त्रिषु वचनेषु लिखत- (निम्नलिखित में से दो के धातुरूप निर्देशानुसार तीनों वचनों में लिखो)
(क) पठ् – लङ्लकारः (भूतकाल:), मध्यमपुरुषः
(ख) क्रीड् – लुट्लकारः (भविष्यकालः), प्रथमपुरुषः
(ग) कृ – लट्लकारः (वर्तमानकालः),
उत्तर:
MP Board Class 6th Sanskrit Model Question Paper 2

MP Board Solutions

(स) अधोलिखितेषु (3) त्रीणि अशुद्धवाक्यानि शुद्धानि कुरुत- (निम्नलिखित में से तीन अशुद्ध वाक्यों को शुद्ध करो)
(क) बालकाः क्रीडति
(ख) सः गच्छन्ति
(ग) छात्रः पठसि
(घ) वयं लिखामि।
उत्तर:
(क) बालकः क्रीडति
(ख) सः गच्छति
(ग) छात्रः पठति
(घ) वयं लिखामः

Class 6 Sanskrit Paper Solution प्रश्न 7.
(अ) अधोलिखितेषु (3) त्रयाणां धातुं प्रत्ययं च पृथक् कुरुत (निम्नलिखित में से तीन के धातु व प्रत्यय पृथक् करो)
(क) चलितुम्
(ब) हसित्वा
(ग) गन्तुम्
(घ) भूत्वा।
उत्तर:
(क) चलितुम् = चल् + तुमुन्।
(ख) हसित्वा = हस् + क्त्वा।
(ग) गन्तुम् = गम् + तुमुन्।
(घ) भूत्वा = भू + क्त्वा।

(ब) अधोलिखितेषु (3) त्रीन् उपसर्गान् पृथक् कुरुत(निम्नलिखित में से तीन उपसर्गों को पृथक् करो)
(क) प्रतिकरोति
(ख) परिहारः
(ग) विहरति
(घ) अनुवादः।
उत्तर:
(क) प्रति
(ख) परि
(ग) वि
(घ) अनु।

(स) अधोलिखितेषु अव्ययं चित्वा लिखत(निम्नलिखित में से अव्यय छाँटकर लिखो)
(क) फलम्
(ख) सर्वदा
(ग) तत्र
(घ) लेखनी।
उत्तर:
(ख) सर्वदा
(ग) तत्र।

6th Class Sanskrit Paper प्रश्न 8.
(अ) अधोलिखितेषु (3) त्रयाणां पदानां सन्धिविच्छेदं कृत्वा सन्धिनाम लिखत-
(क) भोजनालयः
(ख) भानूष्मा
(ग) कवीन्द्रः
(घ) विद्यार्थी।
उत्तर:
(क) भोजनालय = भोजन + आलयः-दीर्घ सन्धि
(ख) भानूष्मा = भानु + ऊष्मा-दीर्घ सन्धि
(ग) कवीन्द्र = कवि + इन्द्रः-दीर्घ सन्धि
(घ) विद्यार्थी = विद्या + अर्थी-दीर्घ सन्धि

MP Board Solutions

(ब) चित्राणि दृष्ट्वा नामानि लिखत (चित्रों को देखकर नाम लिखो)
MP Board Class 6th Sanskrit Model Question Paper 3
उत्तर:
(क) हलम् (हल)
(ख) मयूरः (मोर)
(ग) पत्रं (पत्ता)
(घ) ऊष्ट्रः (ऊँट)।

(स) अधोलिखितेषु (2) सङ्ख्याद्वयं संस्कृतशब्दे लिखत (निम्नलिखित में से दो संख्याओं को संस्कृत में लिखो)
(क) 6
(ख) 8
(ग) 9
उत्तर:
(क) षट्
(ख) अष्ट
(ग) नव।

Class 6 Sanskrit Question Paper प्रश्न 9.
अधोलिखितपदैः पत्रं पूरयत (निम्नलिखित शब्दों में से पत्र को पूरा करो)
(शक्नोमि, कार्यम्, अवकाश, अद्य, अहम)
सेवायाम्,
श्रीमान् प्रधानाचार्य महोदयः
शासकीय माध्यमिक विद्यालयः
मनासानगरम्
महोदय!,
निवेदनम् अस्ति यत् मम गृहे………………. आवश्यक ……….. अस्ति। अतः …………..”विद्यालयम् आगन्तुं न ……………। अतः एक दिवसस्य ………….. स्वीकरोतु।
दिनाङ्कः 12.11.20…….

भवतः आज्ञाकारी शिष्यः
अनूपः
कक्षा-षष्ठी

उत्तर:
अद्य, कार्यम्, अहम्,  शक्नोमि, अवकाश।

MP Board Solutions

Class 6 MP Board Sanskrit प्रश्न 10.
अधोलिखितपदसाहाय्येन चित्रं दृष्ट्वा पञ्चवाक्यानि लिखत (निम्नलिखित शब्दों की सहायता से चित्र देखकर पाँच वाक्य लिखो)
(विद्यालयः, वृक्षः, पठति, क्रीडाङ्गणम्, क्रीडति)
MP Board Class 6th Sanskrit Model Question Paper 4
उत्तर:

  1. अस्मिन् चित्रे एक: आदर्श: विद्यालयः अस्ति।
  2. विद्यालयस्य भवनस्य पृष्ठभागे एकः सुन्दरः वृक्षः अस्ति।
  3. विद्यालये एक विशालं क्रीडाङ्गणम् अस्ति।
  4. अस्मिन् चित्रे एकः छात्रः विद्यालयात् पठित्वा स्वगृहम् गच्छति।
  5. सः सहचरैः सह अस्मिन् विद्यालये पठति क्रीडाङ्गणे च क्रीडति।

अथवा

तालिकां दृष्ट्वा पञ्चवाक्यानि रचयत (तालिका देखकर पाँच वाक्य बनाओ)
MP Board Class 6th Sanskrit Model Question Paper 5
उत्तर:

  1. सः शिक्षकः पाठयति।
  2. तत् वाहनम् चलति।
  3. तौ छात्रौ पठतः।
  4. सा महिला भ्रमति।
  5. तानि व्यजनानि खादति।

MP Board Class 6th Sanskrit Solutions

MP Board Class 6th Sanskrit Solutions Chapter 13 चतुरः वानरः

In this article, we will share MP Board Class 6th Sanskrit Solutions Chapter 13 चतुरः वानरः Pdf, Sanskrit Class 6 Chapter 13, These solutions are solved subject experts from the latest edition books.

MP Board Class 6th Sanskrit Solutions Surbhi Chapter 13 चतुरः वानरः

MP Board Class 6th Sanskrit Chapter 13 अभ्यासः

Class 6 Sanskrit Chapter 13 प्रश्न 1.
एकपदेन उत्तरं लिखत (एक शब्द में उत्तर लिखो)
(क) जम्बूवृक्षेः कुत्र आसीत्? (जामुन का वृक्ष कहाँ था?)
उत्तर:
नदीतीरे (नदी के किनारे)

(ख) कः प्रतिदिनं जम्बूफलानि खादति स्म? (प्रतिदिन कौन जामुन के फल खाया करता था?)
उत्तर:
वानरः (बन्दर)

(ग) वानरस्य मित्रं कः आसीत्? (बन्दर का मित्र कौन था?)
उत्तर:
मकरः (मगरमच्छ)

(घ) का वानरस्य हृदयं खादितम् इच्छति? (बन्दर के हृदय को कौन खाना चाहती थी?)
उत्तर:
मकरस्य पत्नी (मगरमच्छ की पत्नी)।

MP Board Solutions

MP Board Class 6 Sanskrit Chapter 13 प्रश्न 2.
एकवाक्येन उत्तरं लिखत (एक वाक्य में उत्तर लिखो)
(क) वानरः कस्मै जम्बूफलानि ददाति स्म? (बन्दर किसे जामुन के फल दिया करता था?)
उत्तर:
वानरः मकराय जम्बूफलानि ददाति स्म। (बन्दर मगरमच्छ को जामुन के फल दिया करता था।)

(ख) मकरः कस्यै जम्बूफलानि अयच्छत्? (मगरमच्छ किसको जामुन के फल देता था?)
उत्तर:
मकरः स्वपत्न्यै जम्बूफलानि अयच्छत्। (मगरमच्छ ने अपनी पत्नी को जामुन के फल दिये।)

(ग) वानरः कीदृशानि फलानि खादति स्म? (बन्दर कैसे फल खाया करता था?)
उत्तर:
वानरः मधुराणि फलानि खादति स्म। (बन्दर मीठे फल खाया करता था।)

(घ) नद्याः मध्ये मकरः वानरं किम् अवदत्? (नदी के बीच मगरमच्छ ने बन्दर को क्या बतलाया?)
उत्तर:
नद्याः मध्ये मकरः वानरं अवदत्, “मम पत्नी तव हृदयं खादितुं इच्छति।” (नदी के बीच मगरमच्छ ने बन्दर को बतलाया, “मेरी पत्नी तुम्हारे हृदय को खाना चाहती है।”)

Class 6 Sanskrit Chapter 13 MP Board प्रश्न 3.
रिक्तस्थानानि पूरयत (खाली स्थानों को भरो)
(क) शुष्कं पत्रं (1) ………… (2) ………..
(ख) रक्तं कमलं (3) ………. (4) …………
(ग) निर्मलं हृदयं (5) ………. (6) ………..
(घ) स्वस्थं शरीरं (7) ………… (8) ……….
(ङ) सुन्दरं गृहम् (9) ………… (10) ………..
उत्तर:

  1. शुष्के पत्रे
  2. शुष्कानि पत्राणि।
  3. रक्ते कमले
  4. रक्तानि कमलानि।
  5. निर्मले हृदये
  6. निर्मलानि हृदयानि
  7. स्वस्थ शरीरे
  8. स्वस्थानि शरीराणि।
  9. सुन्दरे गृहे
  10. सुन्दराणि गृहाणि ।

Class 6 Sanskrit Chapter 13 Hindi Translation प्रश्न 4.
ध्यानेन वाक्यं पठित्वा पुनः लिखत (ध्यान से वाक्य को पढ़कर फिर से लिखो)
(क) निखिलः गृहं अगच्छत्।
(ख) रामः वने अवसत्।
(ग) पिता पुत्रं अवदत्।
(घ) सा उच्चैः अहसत्।
उत्तर:
(क) निखिलः गृहं गच्छति स्म।
(ख) रामः वने वसति स्म।
(ग) पिता पुत्रं वदति स्म।
(घ) सा उच्चैः हसति स्म।

MP Board Solutions

Chatur Vanar Sanskrit Class 7 प्रश्न 5.
उदाहरणम् अनुसृत्य लिखत (उदाहरण के अनुसार लिखो)
यथा-खाद् + क्त्वा = खादित्वा
मकरः जम्बूफलानि खादित्वा प्रसन्नः अभवत्।
(क) बालकः विद्यालयं ……… पाठं पठति। गम् + क्त्वा
(ख) बालिका उच्चैः ……….. वदति। हस् + क्त्वा
(ग) वानरः वृक्षे ………. तिष्ठति। कूर्द + क्त्वा
(घ) बालकः पाठं ………. खेलति। पठ् + क्त्वा
उत्तर:
(क) बालक: विद्यालयं गत्वा पाठं पठति।
(ख) बालिका उच्चैः हँसित्वा वदति।
(ग) वानरः वृक्षे कूर्दित्वा तिष्ठति।
(घ) बालकः पाठं पठित्वा खेलति।

Class 6 Sanskrit Chapter 13 Question Answer प्रश्न 6.
उचितक्रियापदं योजयत (उचित क्रियापद से जोड़ो)
(क) त्वं कुत्र ………..। (गमिष्यसि/गमिष्यति)
(ख) अहं पत्रं ………..। (लेखिष्यामि/लेखिष्यन्ति)
(ग) वयं पुष्पाणि …………। (आनेष्यन्ति/आनेष्यामः)
(घ) यूयं कदा ………..। (वदिष्यसि/वदिष्यथ)
(ङ) सः फलं ………….। (खादिष्यति/आगमिष्यति)
(च) ते उच्चैः …………। (हसिष्यावः/हसिष्यन्ति)
(छ) किं युवा भोपालनगरे ………..? (वसिष्यथ:/वसिष्यथ)
(ज) आवां पाठं …………..। (पठिष्यावः/पठिष्यथ:)
(झ) तौ विद्यालयं …………..। (आगमिष्यतः/आगमिष्यन्ति)
उत्तर:
(क) गमिष्यसि
(ख) लेखिष्यामि
(ग) आनेष्यामः
(घ) वदिष्यथ
(ङ) खादिष्यति
(च) हसिष्यन्ति
(छ) वसिष्यथः
(ज) पठिष्यावः
(झ) आगमिष्यतः।

योग्यताविस्तारः

कथां आधृत्य क्रमानुसारं पुनः लिखत (कथा के आधार पर क्रमानुसार पुनः लिखो)
(क) त्वं तु जले वससि, कथम् अहं तत्र गन्तुं शक्नोमि।
(ख) परं सा दृढनिश्चया आसीत्।
(ग) एकस्मिन् नदीतीरे एकः जम्बूवृक्षः आसीत्।
(घ) अद्य त्वं मम गृहमागच्छ।।
(ङ) रे मित्र! मम हृदयं तु वृक्षस्य कोटरे निहितम्।
(च) तस्मिन् एकः वानरः प्रतिवसति स्म।
(छ) इतः परं त्वया सह मम मैत्री समाप्ता।
(ज) त्वं मूर्खः असि।
(झ) कश्चित् मकरः तस्य मित्रम् आसीत्।
उत्तर:
(ग) → (च) → (झ) → (ख) → (घ) → (क) → (ङ) → (ज) → (छ)।

MP Board Solutions

चतुरः वानरः हिन्दी अनुवाद

एकस्मिन् नदीतीरे एकः जम्बूवृक्षः आसीत्। तस्मिन् एकः वानरः प्रतिवसति स्म। सः नित्यं जम्बूफलानि खादति स्म। कश्चित् मकरः तस्य मित्रम् आसीत्। सः वानरः प्रतिदिनं तस्मै जम्बूफलानि ददाति स्म। अतः सः मकरः तस्य वानरस्य प्रिय मित्रम् अभवत्।

अनुवाद :
एक नदी के किनारे एक जामुन का पेड़ था। उस पर एक वानर रहा करता था। वह प्रतिदिन जामुन के फल खाया करता था। कोई मगरमच्छ उसका मित्र था। वह बन्दर प्रतिदिन उसको जामुन के फल दिया करता था। अत: वह मगरमच्छ उस बन्दर का प्रिय मित्र बन गया।

एकदा मकरः कानिचित् जम्बूफलानि स्वपत्न्यै अयच्छत्। तानि खादित्वा तस्य पत्नी अचिन्तयत्, “अहो! सः वानरः प्रतिदिनं मधुराणि जम्बूफलानि खादति। अतः नूनं तस्य हृदयमपि अतिमधुरं भविष्यति” इति। सा स्वपतिम् अवदत्, “भो प्रतिदिनं मधुराणि जम्बूफलानि खादित्वा त्वं वानरमित्रस्य हृदयं कियत् मधुरं स्यात्? तस्य हृदयं खादित्वा मम हृदयमपि अतिमधुरं भविष्यति। तत् यदि माम् जीवितां दुष्टम् इच्छसि तर्हि आनय शीघ्रं तस्य वानरस्य हृदयम्।”

मकरः स्वपत्नी बहुविधैः निवारितवान्। परं सा दृढ़निश्चया आसीत्। विवशः मकरः स्वमित्रं वानरं प्रति गत्वा अवदत, “मित्र प्रतिदिनम् अहम् एव अन्नं आगच्छामि। अद्य त्वं मम गृहमागच्छ।”

वानरः प्रत्युवाच, “त्वं तु जले वससि, कथम् अहं तत्र गन्तुं शक्नोमि?”

अनुवाद :
एक दिन मगरमच्छ ने कुछ जामुन के फल अपनी पत्नी को दिये। उन्हें खाकर उसकी पत्नी ने सोचा, “अहो! वह बन्दर प्रतिदिन मीठे जामुन के फल खाता है। अतः अवश्य ही उसका हृदय भी अति मधुर होगा।” वह अपने पति से बोली, “अरे, प्रतिदिन मधुर जामुन के फल खाकर आपके वानर-मित्र का हृदय कितना मधुर होगा ? उसके हृदय को खाकर मेरा हृदय भी अति मधुर हो जायेगा। इसलिए यदि मुझे जीवित देखना चाहते हो, तो शीघ्र ही उस बन्दर के हृदय को लाओ।”

मगरमच्छ ने अपनी पत्नी को अनेक प्रकार से रोका (इन्कार किया) परन्तु वह पक्के निश्चय वाली थी। विवश हुआ मगरमच्छ अपने मित्र बन्दर के पास जाकर बोला, “हे मित्र, प्रतिदिन मैं ही यहाँ आया करता हूँ। आज तुम मेरे घर आओ।”

बन्दर ने उत्तर दिया, “तुम तो जल में रहते हो, मैं वहाँ किस तरह जा सकता हूँ?”

मकरः अवदत्, “अलं चिन्तया। त्वं मम पृष्ठोपरि उपविश। अहं त्वां नेष्यामि।”

यदा तौ नद्याः मध्यभागे स्थितौ तदा मकरः वानरम् अवदत्, “मम पत्नी तव हृदयं खादितुंइच्छति। अतः त्वां मम गृहं नयामि।”

मकरस्य वचनेन वानरः भीतः। किन्तुः चतुरः वानरः शीघ्रम् अवदत्, “रे मित्र! मम हृदयं तु वृक्षस्य कोटरे निहितम्। अतः त्वं शीघ्र मां तत्र नय। अहं प्रमुदितमना मम हृदयं तुभ्यं दास्यामि। मकरः वानरं पुनः तास्यावासं आनीतवान्। चतुरः वानरः शीघ्रं कूर्दित्वा वृक्षोपरि आरुहत्।”

MP Board Solutions

अनुवाद :
मगरमच्छ बोला, “चिन्ता मत करो। तुम मेरी पीठ पर बैठ जाओ। मैं तुम्हें ले जाऊँगा।”

जब वे दोनों नदी के मध्य भाग ठहर गये, तब मगरमच्छ बन्दर से बोला, “मेरी पत्नी तुम्हारे हृदय को खाना चाहती है। अतः तुमको घर ले चलता हूँ।”

मगरमच्छ के वचन से बन्दर भयभीत हो गया। किन्तु चतुर बन्दर शीघ्र बोला, “अरे मित्र ! मेरा हृदय तो वृक्ष के कोटर में रखा हुआ है। अतः तुम शीघ्र मुझे वहाँ ले चलो। मैं प्रसन्न मन से अपने हृदय को तुम्हें दे दूंगा। मगरमच्छ बन्दर को फिर से उसके निवास पर लेकर आया। चतुर बन्दर शीघ्र ही कूदकर वृक्ष के ऊपर चढ़ गया।”

वानरः उच्चैः हसित्वा मकरम् अवदत्, “रे मूर्ख! किं हृदयं कदापि शरीरात् पृथक् भवति? त्वं मूर्खः असि। इति परं त्वया सह मम मैत्री समाप्ता।”

इति उक्त्वा वानरः पुनः मधुराणि जम्बूफलानि अभक्षयत्।

“विश्वासो हि ययोर्मध्ये तयोर्मध्येऽस्ति सौहृदम्।
यस्मिन्नवास्ति विश्वासः तस्मिन् मैत्री क्व सम्भवा॥”

अनुवाद :
बन्दर ऊँचे स्वर में हँसकर मगरमच्छ से बोला, “अरे मूर्ख! क्या हृदय कभी शरीर से अलग होता है? तुम मूर्ख हो। इससे आगे तुम्हारे साथ मेरी मित्रता समाप्त हो गई।”

ऐसा कहकर, बन्दर ने फिर मधुर (मीठे) जामुन के फल खाये।

“जिनके मध्य विश्वास है, उनके साथ ही मित्रता होती है। जिसमें विश्वास नहीं होता है, वहाँ (उसमें) मित्रता कैसे सम्भव है।”

चतुरः वानरः शब्दार्थाः

जम्बूवृक्षः = जामुन का पेड़। प्रतिवसति स्म = रहता था। कानिचित् = कुछ। खादित्वा = खाकर। चिन्तयित्वा = सोचकर। कियत् = कितना। स्यात् = होना चाहिए। तर्हि = तो। आनय = लाओ। बहुविधैः = अनेक प्रकार से। निवारितवान् = रोका। अद्य = आज। प्रत्युवाच = उत्तर दिया। शक्नोमि= सकता हूँ। अलं चिन्तया = चिन्ता मत करो। नेष्यामि = ले जाऊँगा। नद्याः = नदी के। खादितुम् इच्छति = खाने के लिए इच्छा करती है/करता है। कोटरे = खोखले में। प्रमुदितमना = प्रसन्न मन से। आरुहत् = चढ़ गया। इतः परम् = इसके बाद। अभक्षयत् = खाए। सौहृदम् = मित्रता। कूर्दित्वा = कूदकर। कश्चित = कोई। निहितम् = रखा है। नूनं = निश्चित। दृष्टुम् = देखना।

MP Board Class 6th Sanskrit Solutions विविधप्रश्नावलिः 1

In this article, we will share MP Board Class 6th Sanskrit Solutions विविधप्रश्नावलिः 1 Pdf, These solutions are solved subject experts from the latest edition books.

MP Board Class 6th Sanskrit Solutions Surbhi विविधप्रश्नावलिः 1

Class 6 Sanskrit Vividh Prashnavali 1 प्रश्न 1.
एक पदेन उत्तरं लिखत (एक शब्द में उत्तर लिखो)
(क) रुचिकरा भाषा का अस्ति? (रुचिकर भाषा कौन-सी है?)
उत्तर:
संस्कृतभाषा

(ख) वयं नेत्राभ्याम् किं कुर्मः? (हम सब दोनों नेत्रों से क्या करते हैं?)
उत्तर:
पश्यामः

(ग) मोहनः रात्रौ कदा शयनं करोति? (मोहन रात को कब सोता है?)
उत्तर:
नववादने

MP Board Solutions

(घ) तृणानां मेलनेन किं भवति? (तिनकों के मेल से क्या होता है?)
उत्तर:
रज्जुनिर्माणं।

Class 6 Sanskrit Chapter 1 MP Board प्रश्न 2.
एकवाक्येन उत्तरं लिखत (एक वाक्य में उत्तर लिंखो)
(क) स्वदेशे कः पूज्यते? (अपने देश में किसकी पूजा होती है?)
उत्तर:
स्वदेशे राजा पूज्यते। (स्वदेश में राजा की पूजा होती है।)

(ख) मोहनः कदा क्रीडति? (मोहन कब खेलता है?)
उत्तर:
मोहनः सायंकाले क्रीडति। (मोहन सायंकाल खेलता है।)

(ग) वयं कया जिघ्रामः? (हम किससे सूंघते हैं?)
उत्तर:
वयं नासिकया जिघ्रामः। (हम नाक से सूंघते हैं।)

(घ) वृक्षः कैः शोभते? (वृक्ष किससे शोभा पाता है?)
उत्तर:
पर्णैः, पुष्पैः, फलैः, शाखाभिः च वृक्ष शोभते। (पत्तों, फूलों, फलों और शाखाओं से वृक्ष शोभा पाता है।)

Ek Paden Uttar In Sanskrit प्रश्न 3.
कोष्ठकशब्दैः अधोलिखितप्रश्नानां उत्तरं लिखत (कोष्ठक के शब्दों से निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर लिखो)
(एतौ, ते, चटके, सः, ताः, नदी)
(क) कः पठति? – (कौन पढ़ता है?)
(ख) कौ धावतः? –  (कौन दो दौड़ते हैं?)
(ग) के रक्षन्ति? – (कौन रक्षा करते हैं?)
(घ) के कूजतः? – (कौन दो कूजती हैं?)
(ङ) का प्रवहति? – (कौन बहती है?)
(च) काः भ्रमन्ति? – (कौन घूमते हैं?)
उत्तर:
(क) सः पठति। – (वह पढ़ता है।)
(ख) एतौ धावतः। – (ये दोनों दौड़ते हैं।)
(ग) ताः रक्षन्ति। – (ये सब रक्षा करती हैं।)
(घ) चटके कूजतः। – (दो चिड़ियाँ कूजती हैं।)
(ङ) नदी प्रवहति। – (नदी बहती है।)
(च) ते भ्रमन्ति। – (वे सब घूमते हैं।)

Class 6th Sanskrit Surbhi प्रश्न 4.
श्लोकान् पूरयत (श्लोकों की पूर्ति करो)
(क) विदेशेषु धनं विद्या, …………….।
………….. , शीलं सर्वत्र वै धनम्॥
(ख) विद्वत्वं च नृपत्वं च, ………..।
………… , विद्वान सर्वत्र पूज्यते।
(ग) विद्या ददाति विनयं …………….।
पात्रत्वाद् धनमाप्नोति …………….॥
(घ) अलसस्य कुतो विद्या, …………….।
अधनस्य कुतो मित्रम्, …………
उत्तर:
(क) विदेशेषु धनं विद्या, व्यसनेषु धनं मतिः।
परलोके धनं धर्मः, शीलं सर्वत्र वै धनम्॥
(ख) विद्वत्वं च नृपत्वं च, नैव तुल्यं कदाचन।
स्वदेशे पूज्यते राजा, विद्वान् सर्वत्र पूज्यते ॥
(ग) विद्या ददाति विनयं, विनयाद् याति पात्रताम्।
पात्रत्वाद् धनमाप्नोति, धनाद् धर्मः ततः सुखम्॥
(घ) अलसस्य कुतो विद्या, अविद्यस्य कुतो धनम्।
अधनस्य कुतो मित्रम्, अमित्रस्य कुतो सुखम्॥

MP Board Solutions

Sanskrit Class 6 Surbhi प्रश्न 5.
उचितशब्देनं रिक्त स्थानं पूरयत(उचित शब्दों से रिक्त स्थानों को पूरा करो)
(क) चतस्त्रः …………….। (बालिकाः/बालकाः/गृहाणि)
(ख) त्रीणि ……………। (छात्राः/फलानि/मयूराः)
(ग) अष्ट ……………। (पत्रम्/लते/भवनानि)
उत्तर:
(क) बालिकाः,
(ख) फलानि,
(ग) भवनानि।

MP Board Class 6 Sanskrit Solutions प्रश्न 6.
उचितं मेलयत (उचित मिलान कराओ)
MP Board Class 6th Sanskrit Solutions विविधप्रश्नावलिः 1 Q 6
उत्तर:
(क) → 4
(ख) → 1
(ग) → 2
(घ) → 3

Sanskrit Surbhi Class 6 प्रश्न 7.
निम्नलिखितशब्दानां तृतीयाविभक्तेः रूपाणि लिखत (निम्नलिखित शब्दों के तृतीया विभक्ति के रूप लिखो)
(क) घट
(ख) हस्त
(ग) नासिका
(घ) शाखा
(ङ) पुष्प
(च) चक्र।
उत्तर:
तृतीया विभक्ति-
MP Board Class 6th Sanskrit Solutions विविधप्रश्नावलिः 1 Q 7

Class 6th Surbhi Sanskrit प्रश्न 8.
उचितं मेलयत (उचित का मिलान करो)(अ)
MP Board Class 6th Sanskrit Solutions विविधप्रश्नावलिः 1 Q 8
उत्तर:
(क) → 5
(ख) → 4
(ग) → 3
(घ) → 7
(ङ) → 1
(च) → 9
(छ) → 6
(ज) → 1
(झ) → 8

Class 6 Surbhi Sanskrit प्रश्न 9.
उचितं मेलयत (उचित का मिलान करो)
MP Board Class 6th Sanskrit Solutions विविधप्रश्नावलिः 1 Q 9
उत्तर:
(क) → 9
(ख) → 5
(ग) → 7
(घ) → 6
(ङ) → 8
(च) → 4
(छ) → 2
(ज) → 3
(झ) →1

Class 6 Sanskrit Solutions MP Board प्रश्न 10.
अन्वयपूर्तिम् कुरुत (अन्वय की पूर्ति करो)
(क) कुरूपाणां…………. विद्या, ………….. धनं (विद्या) तथा, निर्बलानाम् बलं ………… , अतः………… साधनीया।
(ख) विदेशेषु…….. धनं, व्यसनेषु मतिः………….. । परलोके………… धनं………… सर्वत्र वै धनम्।
उत्तर:
(क) रूपं, निर्धनानां, विद्या, प्रयत्नतः।
(ख) विद्या, धनं, धर्मः, शीलं।

MP Board Class 6th Sanskrit Solutions प्रश्न 11.
वर्णमालानुसारं क्रमेण स्थापयत (वर्णमाला के अनुसार क्रम स्थापित कीजिए)
ऊर्णाः, बकः, औषधम्, हलम्, सरः, मयूरः, रथः, आम्रम्, घटः, कमलम्।
उत्तर:
आम्रम्, ऊर्णाः, औषधम्, कमलम्, घटः, बकः, मयूरः, रथः, सरः, हलम्।

MP Board Class 6th Sanskrit Solutions Chapter 2 कर्त्तृक्रिर्त्तृयासम्बन्धः

MP Board Class 6th Sanskrit Solutions Surbhi Chapter 2 कर्त्तृक्रिर्त्तृयासम्बन्धः

MP Board Class 6th Sanskrit Chapter 2 अभ्यासः

MP Board Class 6 Sanskrit Chapter 2 प्रश्न 1.
उचितं मेलनं कुरुत (उचित मेल करो)
MP Board Class 6th Sanskrit Solutions Chapter 2 कर्त्तृक्रिर्त्तृयासम्बन्धः 1
उत्तर:
(क) → 5
(ख) → 3
(ग) → 1
(घ) → 2
(ङ) → 4

MP Board Solutions

Class 6 Sanskrit Chapter 2 MP Board प्रश्न 2.
उचितं क्रियापदं चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत
(उचित क्रिया पद चुनकर खाली स्थानों को पूरा करो)
(गच्छति, खादतः, पठन्ति, पततः, भ्रमन्ति)
(क) छात्राः ……….।
(ख) चक्राणि …………
(ग) यानं …………।
(घ) बालिके …………।
(ङ) पत्रे………..।
उत्तर:
(क) पठन्ति
(ख) भ्रमन्ति
(ग) गच्छति
(घ) खादतः
(ङ) पततः।

Class 6 Sanskrit Surbhi Chapter 2 प्रश्न 3.
चित्रं दृष्ट्वा उत्तरत (चित्र देखकर उत्तर दो)
MP Board Class 6th Sanskrit Solutions Chapter 2 कर्त्तृक्रिर्त्तृयासम्बन्धः 2
(क) किं पतति?
(ख) के क्रीडन्ति?
(ग) काः धावन्ति?
(घ) कानि विकसन्ति?
(ङ) कः हसति?
(च) बालिका किं करोति?
उत्तर:
(क) पत्रं पतति।
(ख) बालकाः क्रीडन्ति।
(ग) बालिकाः धावन्ति।
(घ) पुष्पाणि विकसन्ति।
(ङ) बालकः हसति।
(च) बालिका भोजनं करोति।

MP Board Solutions

MP Board Class 6th Sanskrit Chapter 2 प्रश्न 4.
शुद्धम् (✓)/अशुद्धं (✗) वा इति सूचयत (शुद्ध (✓) अथवा अशुद्ध (✗) है, की सूचना दो)
(क) मयूरा: रक्षति।
(ख) छात्रा लिखति।
(ग) बालिका कूजति।
(घ) कलिका विकसति।
(ङ) चटका पठति।
उत्तर:
(क) ✗
(ख) ✓
(ग) ✗
(घ) ✓
(ङ) ✗

Class 6 Sanskrit Chapter 2 प्रश्न 5.
बहुवचने परिवर्तनं कुरुत(बहुवचन में बदलिए)
(क) बालिका पठति।
(ख) चटके कूजतः।
(ग) फलं पतति।
(घ) गृहे स्तः।
(ङ) गजौ गच्छतः।
उत्तर:
(क) बालिकाः पठन्ति।
(ख) चटकाः कूजन्ति।
(ग) फलानि पतन्ति।
(घ) गृहाणि सन्ति।
(ङ) गजा: गच्छन्ति।

MP Board Solutions

कर्त्तृक्रिर्त्तृयासम्बन्धः हिन्दी अनुवाद

अकारान्त पुल्लिङ्ग शब्दप्रयोगः
MP Board Class 6th Sanskrit Solutions Chapter 2 कर्त्तृक्रिर्त्तृयासम्बन्धः 3

अन्यानि वाक्यानि (अन्य वाक्य)
MP Board Class 6th Sanskrit Solutions Chapter 2 कर्त्तृक्रिर्त्तृयासम्बन्धः 4

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग शब्दप्रयोगः
MP Board Class 6th Sanskrit Solutions Chapter 2 कर्त्तृक्रिर्त्तृयासम्बन्धः 5

MP Board Solutions

अन्यानि वाक्यानि (अन्य वाक्य) :
MP Board Class 6th Sanskrit Solutions Chapter 2 कर्त्तृक्रिर्त्तृयासम्बन्धः 6

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग शब्दप्रयोग :
MP Board Class 6th Sanskrit Solutions Chapter 2 कर्त्तृक्रिर्त्तृयासम्बन्धः 7

अन्यानि वाक्यानिः (अन्य वाक्य):
MP Board Class 6th Sanskrit Solutions Chapter 2 कर्त्तृक्रिर्त्तृयासम्बन्धः 8

MP Board Class 6th Sanskrit Solutions

MP Board Class 6th General English Practice Test Paper 1

MP Board Class 6th General English Solutions Practice Test Paper 1

Class 6 English Practice Test Paper 1 Question 1.
Read the paragraph from your book.
(अपनी पुस्तक से एक पैराग्राफ पढ़ें।)
Answer:
Students should do themselves.

Practice Test Paper 1 Class 6 Question 2.
Recite a poem that you know.
(एक कविता का पाठ करे जो तुम जानते हो।)
Answer:
Students should do themselves.

MP Board Class 6 English Paper Question 3.
Fill in the blanks and complete the poem.
(रिक्त स्थानों को भरें एवं कविता पूर्ण करें।)
Answer:
How do you like to go up in a swing.
Up in the air so blue?
Oh, I do think it’s the pleasantest thing.
Ever a child can do!

MP Board Solutions

Practice Test Paper 1 Question 4.
(1) Find the words rhyming with the following words
(तुकान्त शब्दों का ढूँढ़ों।)
Answer:
Wall      tall
Wide     Side
brown   town
blue      glue
swing    thing

(2) Find out the hidden words from the given words.
(निम्न शब्दों में से छिपे हुए शब्द ढूँढ़ो।)
Answer:
Flower – flow, lower.
Search – sea, ear.
Swing – wing, in.

Class 6th English Practice Test Paper 1 Question 5.
(1) Make new words by joining others words to the given words.
(दिये शब्दों में अतिरिक्त शब्द जोड़कर नये शब्द बनाओ।)
Answer:

  1. rain – rain coat.
  2. hand – hand bag.
  3. bath – bath tub.

(2) Write opposites of the following words.
(निम्न शब्दों के विपरीत अर्थ के शब्द लिखो।)
Answer:

  1. win – lose.
  2. sad – happy.
  3. weakness – strength.
  4. Pass – fail.
  5. friend – enemy.

(3) Choose correct words to fill in the blanks.
(खाली स्थान भरने के लिए सही शब्द चुनें।)
(lie, reality, power, copied, remember.)
Answer:
Till today Gandhiji is a living reality for Indians. He is an example to be copied. He did not remember ever having told a lie during his school days. He taught us the power of non-violence and non-cooperation.

MP Board Class 6 English Practice Test Paper 1 Question 6.
(1) Use these words to complete the conversation.
(बात-चीत को पूरा करने के लिये इन शब्दों को प्रयोग
Yes, I do.
No, I don’t
Answer:
Mona : Do you like trees?
Shalu : Yes, I do.
Shalu : Do you like bananas?
Mona : No, I don’t.

(2) Complete the following phrases.
(निम्न वाक्यांशों को पूश करें।)
Answer:

  1. a bunch of bananas.
  2. a team of players.
  3. a cluster of stars.
  4. a herd to cattle.
  5. an army of soldiers.
  6. a fleet of ships.

(3) Fill up the blanks with the correct form of the words.
(शब्दों की उचित form से रिक्त स्थान भरो।)
Answer:
wide      wider       widest
deep     deeper     deepest
sweet    sweeter    sweetest

MP Board Solutions

Class 6 English Reader Question 7.
(1) Tick ✓ or ✗
(हाँ के लिये (✓) या ना के लिये (✗) चिन्हित करें।)

  1. The spider did not succeed in climbing.
  2. It is a pleasant thing to sway in a swing.
  3. It was a fifty year old mango tree.
  4. Gandhiji left Porbander at the age of eight.
  5. Gandhiji misspelt the word Kettle.

Answer:

(2) Answer these questions:
(इन प्रश्नों के उत्तर दीजिए:)

Class 6th English Reader Question 1.
What do the village children do when they get tired?
Answer:
The village children sleep under the tree shade when they get tired.

Class 6 English Test Paper 2.
What did the King see in the cave?
Answer:
King saw a spider trying to climb up a wall in the cave and slipping down again and again. It tried it until it succeeded to climb the wall.

Class 6th English Question Paper Question 3.
What left a lasting impression on Gandhiji’s mind?
Answer:
The plays ‘Harish Chandra’ and ‘Shravana Kumar’ left a lasting impression on his mind.

Practice Test Paper-1 Class 5 Question 4.
What can you see when going up in a swing?
Answer:
While going up in the swing we can see rivers, trees, cattle and countryside.

English Reader Class 6 Question 5.
What does the child see in the country side?
Answer:
The child sees rivers, trees and cattle in the countryside.

Class 6 English MP Board Question 6.
Who is the writer of the poem ‘The Swing’
Answer:
Robert Louis Stevensen.

MP Board Solutions

MP Board Class 6 English Book Pdf Question 8.
Write a paragraph on the ‘Uses of Trees’.
(“पेड़ों के प्रयोग” पर एक गद्यांश लिखे।)
Answer:
Trees are very useful to us. They make the air pure by taking in carbon dioxide and giving out oxygen. The oxygen given by them is used by living beings in breathing. They bring rainfall and prevent floods. They also prevent soil erosion or washing away of soil. The remove pollution. Their wood is used in making furniture, pencils; and paper is made from its bark. Some trees like neem, tulsi and cinchona are medicinally important. They also add to the beauty of nature. Life without trees cannot be imagined.

MP Board Class 6 English Solutions