MP Board Class 6th Maths Solutions Chapter 14 प्रायोगिक ज्यामिती Intext Questions
पाठ्य-पुस्तक पृष्ठ संख्या # 297-298
![]()
सोचिए, चर्चा कीजिए और लिखिए
प्रश्न 1.
आप केन्द्र O लेकर, एक बिन्दु मान लीजिए P से कितने वृत्त खींचे सकते हैं?
उत्तर-
एक।
MP Board Textbook Solutions for Class 6 to 12
पाठ्य-पुस्तक पृष्ठ संख्या # 297-298
![]()
सोचिए, चर्चा कीजिए और लिखिए
प्रश्न 1.
आप केन्द्र O लेकर, एक बिन्दु मान लीजिए P से कितने वृत्त खींचे सकते हैं?
उत्तर-
एक।
प्रश्न 1.
एकपदेन उत्तरं लिखत (एक शब्द में उत्तर लिखो)
(क) सिक्खधर्मस्य प्रवर्तकः कः? (सिक्ख धर्म के प्रवर्तक कौन थे?)
उत्तर:
गुरुनानकदेवः
(ख) गुरुनानकदेवः कस्मिन् प्रान्ते अभवत्? (गुरुनानक देव किस प्रान्त में हुए?)
उत्तर:
पञ्जाब प्रान्ते
(ग) श्रमिकः काः समर्पितवान्? (श्रमिक ने क्या समर्पित किया?)
उत्तर:
रोटिकाः
![]()
(घ) धनिकः किम् अयच्छत्? (धनवान ने क्या प्रदान किया?)
उत्तर:
मिष्टान्नम्
(ङ) गुरुनानकः कस्य भोजनं स्वीकृतवान्? (गुरुनानक ने किसका भोजन स्वीकार किया?)
उत्तर:
श्रमिकस्य।।
प्रश्न 2.
एकवाक्येन उत्तरं लिखत (एक वाक्य में उत्तर लिखो)
(क) गुरुनानकः किमर्थं ग्रामम् अगच्छत्। (गुरुनानक किसलिए ग्राम को गये थे?)
उत्तर:
गुरुनानक: धर्मप्रचारार्थम् ग्रामम् अगच्छत्। (गुरुनानक धर्म के प्रचार के लिए ग्राम को गये।)
(ख) धनिकः किमर्थम् उत्तेजितः अभवत्? (धनिक किसलिए उत्तेजित हो गया?)
उत्तर:
धनिकस्य मिष्टान्नम् गुरुणा नानकेन अस्वीकृतः तेन सः धनिकः उत्तेजितः अभवत्। (धनिक का मिष्ठान्न गुरुनानक ने अस्वीकृत कर दिया। उससे वह धनवान उत्तेजित हो गया।)
(ग) गुरु धनिकं किम् उक्तवान्? (गुरू ने धनिक से क्या कहा?)
उत्तर:
गुरुः धनिकम् उक्तवान् यत् संसारे जात्या, धनेन च न कः अपि जन: उच्च: निम्नो वा। सर्वेजनाः समानाः। चरित्रेण एव श्रेष्ठता भवति। (गुरु ने धनवान से कहा कि संसार में जाति से और धन से कोई भी मनुष्य ऊँचा या नीचा नहीं होता है। सभी लोग समान होते हैं। चरित्र से श्रेष्ठता होती है।)
(घ) लक्ष्मी: शुद्धा कथं भवति? (लक्ष्मी शुद्ध किस तरह होती है?)
उत्तर:
श्रमेण अर्जिता लक्ष्मी: शुद्धा भवति। (परिश्रम से कमाई लक्ष्मी शुद्ध होती है।)
(ङ) मनुष्यस्य श्रेष्ठता केन भवति? (मनुष्य की श्रेष्ठता किससे होती है?)
उत्तर:
मनुष्यस्य श्रेष्ठता चरित्रेण भवति। (मनुष्य की श्रेष्ठता चरित्र से होती है।)
प्रश्न 3.
उचितशब्देन रिक्तस्थानं पूरयत (उचित शब्द से रिक्त स्थान को पूरा करो)
(क) “श्रम एव जयति” इति ध्येय …………. अस्ति। (वाक्यम्/वाक्यानि)
(ख) श्रमेण ……….. उन्नतिः भवति। (राष्ट्रस्य/राष्ट्रात्)
(ग) मम ………… सरसभोजनम् आनीतम्। (गृह/गृहात्)
(घ) एतत् …………. धनिकः सक्रोधम् अवदत्। (दृष्ट्वा /दृष्टम्)
(ङ) धनिकस्य भोजनं ……………… शुष्करोटिकाः स्वीकृतवान्। (त्यक्त्वा/त्यक्तुम्)
उत्तर:
(क) वाक्यम्
(ख) राष्ट्रस्य
(ग) गृहात्
(घ) दृष्ट्वा
(ङ) त्यक्त्वा।
![]()
प्रश्न 4.
उचितं मेलयत (उचित को मिलाओ)

उत्तर:
(क) → 3
(ख) → 4
(ग) → 1
(घ) → 2
प्रश्न 5.
क्त्वा प्रत्ययं योजयित्वा वाक्यनिर्माणं कुरुत (क्त्वा प्रत्यय जोड़कर वाक्य निर्माण करो)
(क) श्रमिकः गुरुं नमति, भोजनं यच्छति।
(ख) धनिकः गुरुं पश्यति, मिष्टान्नं यच्छति।
(ग) धनिकः गुरुवाक्यं शृणोति, सन्तुष्टः भवति।
(घ) धनिकः अभिमानं त्यजति, विनम्रः भवति।
उत्तर:
(क) श्रमिकः गुरुम नंत्वा भोजनं यच्छति।
(ख) धनिकः गुरुम् दृष्ट्वा मिष्टान्नं यच्छति।
(ग) धनिकः गुरुवाक्यं श्रुत्वा सन्तुष्टः भवति।
(घ) धनिकः अभिमानम् त्यक्त्वा विनम्रः भवति।
योग्यताविस्तारः
1. “श्रमस्य महत्वम्” विषयोपरि पञ्च वाक्यानि लिखत। (“श्रम के महत्व” विषय पर पाँच वाक्य लिखो)
उत्तर:
श्रमस्य महत्वम् :
2. श्लोकं स्मरत (श्लोक को कण्ठाग्र करो)उद्यमः, साहस, धैर्य, बुद्धिः, शक्तिः, पराक्रमः। षडेते यत्र वर्तन्ते, तत्र देवः सहायकः॥
![]()
श्रमस्य महत्वम् हिन्दी अनुवाद
“श्रम एव जयति” इति अस्माकं ध्येयवाक्यम् अस्ति। श्रमेण राष्ट्रस्य उन्नतिः भवति। श्रमेण अर्जितं धनं श्रेष्ठं भवति। सिक्खधर्मस्यप्रवर्तकः गुरुनानकदेवः पञ्जाबप्रान्ते अभवत्। एकदा सः धर्मप्रचारार्थं एकं ग्रामम् अगच्छत्। तत्र एकः श्रमिकः गुरुं दृष्ट्वा स्वागतम् अकरोत् एवं च भोजनार्थं रोटिकाः समर्पयत्। एकः उच्चवर्गीयः धनिकः अपि गुरवे मिष्टान्नंअयच्छत्। नानकः किश्चित् विचार्य श्रमिकस्यरोटिकाः स्वीकृतवान्। एतत् दृष्ट्वा धनिकः सक्रोधम् अवदत्”महाराज! किमेतत् ? मम गृहात् आनीतं सरसभोजनं त्यक्त्वा भवान् श्रमिकस्य शुष्करोटिकाः स्वीकरोति। एतत् समीचीनं नास्ति। अहं प्रतिष्ठितः अस्मि। भवान् मम अपमानम् अकरोत्। किं मयि गुरुकृपा नास्ति? माम् अपि गौरवान्वितं करोतु।”
अनुवाद :
“परिश्रम ही विजय प्राप्त करता है।” यह हमारा ध्येय वाक्य है। परिश्रम से राष्ट्र की उन्नति होती है। श्रम से कमाया धन श्रेष्ठ होता है। सिक्ख पन्थ के प्रवर्तक गुरुनानक देव पंजाब प्रान्त में हुए थे। एक बार वे धर्म के प्रचार के लिए एक गाँव को गये। वहाँ एक श्रमिक (मजदूर) ने गुरु को देखकर स्वागत किया और भोजन के लिए रोटियाँ समर्पित कर दीं। एक उच्च वर्ग के धनवान ने भी गुरुजी को मिष्ठान (मीठे पकवान या मिठाइयाँ) दी। नानक ने कुछ विचार करके श्रमिक की रोटियों को स्वीकार कर लिया। इसे देखकर धनवान व्यक्ति क्रोधपूर्वक बोला-“महाराज! यह क्या है? मेरे घर से लाये गये सरस भोजन (स्वादिष्ट भोजन) को त्यागकर आपने श्रमिक की सूखी रोटियाँ स्वीकार की हैं। यह उचित नहीं है। मैं प्रतिष्ठावान् हूँ। आपने मेरा अपमान किया। क्या मुझ पर गुरु की कृपा नहीं है? मुझे भी गौरवान्वित कीजिए।”
गुरुनानकः क्षणं विचार्य मधुरवाण्या अवदत्-“संसारे जात्या, धनेन च न कोऽपि जन: उच्चः निम्नो वा। सर्वेजनाः समानाः। चरित्रेण एव श्रेष्ठता भवति। श्रमिकेण तु बहुश्रमेण धनं अर्जितम्। अतः तस्य भोजनं पवित्रम् अस्ति। अहं तस्य भोजनं स्वीकृतवान्। गुरुवाणीं श्रुत्वा प्रभावितः धनिकः अभिमानं त्यक्त्वा विनम्रः भूत्वा गुरुचरणयोः भूमौ अपतत्। उक्तं च “श्रमेण उपार्जिता लक्ष्मी: शुद्धा भवति।”
अनुवाद :
गुरुनानक क्षण भर विचार करके मधुर वाणी में बोले-“संसार में जाति से और धन से कोई भी व्यक्ति ऊँचा अथवा नीचा नहीं होता है। सभी लोग समान ही होते हैं। चरित्र से श्रेष्ठता होती है। श्रमिक ने बहुत परिश्रम से धन कमाया है। इसलिए उसका भोजन पवित्र है। मैंने उसका भोजन स्वीकार कर लिया। गुरु की वाणी को सुनकर प्रभावित हुआ धनवान अभिमान का त्याग करके विनम्र होकर गुरु के चरणों में जमीन पर गिर गया और कहा “परिश्रम से उपार्जित लक्ष्मी शुद्ध होती है।”
श्रमस्य महत्वम् शब्दार्थाः।
प्रवर्तक = चलाने वाले। विचार्य = विचार करके। श्रमिकः = मेहनत करने वाला, मजदूर। अयच्छत् = दिया। गौरवान्वितम् = धन्य।
पाठ्य-पुस्तक पृष्ठ संख्या # 292-293
प्रश्न 1.
पाठ्य-पुस्तक में दी गई आकृतियों में सममित रेखाओं की संख्या ज्ञात कीजिए। आप अपने उत्तर की जाँच कैसे करोगे?
हल :
(a)

चार सममित रेखाएँ
(b)

एक सममित रेखा
(c)

दो सममित रेखाएँ
(d)

दो सममित रेखाएँ
(e)

एक सममित रेखा
(f)

दो सममित रेखाएँ .
![]()
प्रश्न 2.
पाठ्य-पुस्तक में दिए गए आरेखण को वर्गांकित पेपर पर बनाइए। प्रत्येक को पूरा कीजिए जिससे -प्राप्त आकृति में दो बिन्दुकित रेखाएँ दो सममित रेखाओं के रूप में हों।
हल :
आकृतियों को पूरा करने पर,

प्रश्न 3.
पाठ्य-पुस्तक में दी गई प्रत्येक आकृति में, अंग्रेजी वर्णमाला के एक अक्षर को ऊर्ध्वाधर रेखा के साथ दिखाया गया है। इस अक्षर का दी हुई दर्पण रेखा में प्रतिबिम्ब लीजिए। बताइए कौन-सा अक्षर परावर्तन के बाद समान रहता है (जैसे कौन-सा अक्षर प्रतिबिम्ब में समान दिखाई देता है) और कौन-सा नहीं ? क्या आप कल्पना कर सकते हैं, क्यों ?
O E M N P H L T S V X के लिए प्रयास कीजिए।
हल :
स्पष्ट है कि A प्रतिबिम्ब के बाद भी समान दिखता है, जबकि B समान नहीं दिखता है।

स्पष्ट है कि अक्षर O, M, H, T, V और X प्रतिबिम्ब में समान दिखाई देते हैं, जबकि E, N, P, L और S प्रतिबिम्ब में समान दिखाई नहीं देते हैं।
पाठ्य-पुस्तक पृष्ठ संख्या # 288-290
प्रश्न 1.
पाठ्य-पुस्तक में दी गई आकृतियों में प्रत्येक की सममित रेखाओं की संख्या ज्ञात कीजिए। .
हल :
(a) दी हुई आकृति में चार सममित रेखाएँ हैं, जिन्हें बिन्दुकित रेखाओं l1, l2, l3, l4 द्वारा दर्शाया गया है।

(b) दी हुई आकृति में चार सममित रेखाएँ हैं, जिन्हें बिन्दुकित रेखाओं l, m, n, 0 द्वारा दर्शाया गया है।

(c) दी हुई आकृति में चार सममित रेखाएँ हैं, जिन्हें बिन्दुकित रेखाओं a, b, c, d द्वारा दर्शाया गया है।

(d) दी हुई आकृति में केवल एक सममित रेखा है, जिसे बिन्दुकित रेखा P द्वारा दर्शाया गया है।

(e) दी हुई आकृति में 6 सममित रेखाएँ हैं, जिन्हें बिन्दुकित रेखाओं l, m, n, 0, p, q द्वारा दर्शाया गया है।

(f) दी हुई आकृति में 6 सममित रेखाएँ हैं, जिन्हें बिन्दुकित रेखाओं r, s, t, u, v, w द्वारा दर्शाया गया है।

(g) चूँकि दी हुई आकृति सममित रूप में नहीं है, अतः इसमें कोई सममित रेखा नहीं है।

(h) चूँकि दी हुई आकृति सममित रूप में नहीं है, अतः इसकी कोई सममित रेखा नहीं है।

(i) दी हुई आकृति में पाँच सममित रेखाएँ हैं, जिन्हें बिन्दुकित रेखाओं a, b, c, d, e द्वारा दर्शाया गया है।

![]()
प्रश्न 2.
पाठ्य-पुस्तक में दी गई प्रत्येक आकृति में त्रिभुज को एक वर्गांकित पेपर पर बनाइए। प्रत्येक में सममित रेखा (रेखाओं) को, यदि है, तो उन्हें खींचिए और त्रिभुज के प्रकार को पहचानिए। (आप उनमें से कुछ आकृतियों का अनुरेख (trace) करना पसन्द कर सकते हैं। पहले पेपर को मोड़ने वाली विधि द्वारा प्रयास कीजिए।
हल :

(a) और (b) दी हुई आकृतियाँ समद्विबाहु त्रिभुज हैं, इनकी सममित रेखाएँ क्रमशः l व m द्वारा प्रदर्शित की गई हैं।
(c) दी हुई आकृति समकोण त्रिभुज है, इसकी सममित रेखा n द्वारा दर्शायी गई है।
(d) आकृति की कोई सममित रेखा नहीं है।
प्रश्न 3.
निम्न तालिका को पूरा कीजिए :
हल :

![]()
प्रश्न 4.
क्या आप एक ऐसा त्रिभुज बना सकते हो, जिसमें,
(a) केवल एक ही सममित रेखा हो ?
(b) केवल दो ही सममित रेखाएँ हों ?
(c) केवल तीन ही सममित रेखाएँ हों ?
(d) कोई सममित रेखा न हो ? प्रत्येक में आकृति की रूपरेखा (खाका) बनाइए।
हल :
(a) हाँ, एक समद्विबाहु त्रिभुज में केवल एक ही सममित रेखा होती है। इस आकृति में इसे l द्वारा दर्शाया गया है।

(b) नहीं, हम ऐसा कोई त्रिभुज नहीं बना सकते जिसमें दो सममित रेखाएँ हों।
(c) हाँ, समबाहु त्रिभुज में तीन सममित रेखाएँ होती हैं। इस आकृति में इन्हें बिन्दुकित रेखाओं l, m, n द्वारा दर्शाया गया है।

(d) हाँ, विषमबाहु त्रिभुज में कोई भी सममित रेखा नहीं बना सकते हैं।

प्रश्न 5.
एक वर्गांकित पेपर पर निम्न की रूपरेखा बनाइएः
(संकेत : आपके लिए सहायक होगा यदि आप पहले सममित रेखा खींचें और उसके बाद आकृति को पूरा करें)।
(a) एक त्रिभुज जिसमें क्षैतिज सममित रेखा तो हो परन्तु ऊर्ध्वाधर सममित रेखा न हो।
(b) एक चतुर्भुज जिसमें क्षैतिज और ऊर्ध्वाधर दोनों ही सममित रेखाएँ हों।
(c) एक चतुर्भुज जिसमें क्षैतिज सममित रेखा तो हो, परन्तु ऊर्ध्वाधर सममित रेखा न हो।
(d) एक षट्भुज जिसमें केवल दो ही सममित रेखाएँ हों।
(e) एक षट्भुज जिसमें 6 सममित रेखाएँ हों।
हल :
(a) एक समद्विबाहु त्रिभुज में केवल क्षैतिज सममित रेखा हो सकती है।

(b) एक चतुर्भुज जिसमें क्षैतिज और ऊर्ध्वाधर सममित रेखाएँ हैं।
(c) एक चतुर्भुज जिसमें क्षैतिज सममित रेखा है।
(d) एक षट्भुज जिसमें क्षैतिज व ऊर्ध्वाधर सममित रेखाएँ हैं।
(e) एक षट्भुज जिसमें 6 सममित रेखाएँ हैं।
![]()
प्रश्न 6.
पाठ्य-पुस्तक में दी गई आकृति का अनुरेखण (ट्रेस) कीजिए और सममित रेखाओं को खींचिए।
हल :
आकृतियों की सममित रेखाएँ निम्न हैं
आकृति (a) की कोई सममित रेखा नहीं है।
आकृति (b) → 2,
(c) → 1,
(d) → 4,
(e) → 2,
(f) → 4.

प्रश्न 7.
अंग्रेजी वर्णमाला के A से Z तक के सभी अक्षरों पर विचार कीजिए। इनमें से उन अक्षरों की सूची बनाइए जिनमें
(a) ऊर्ध्वाधर सममित रेखाएँ हों (जैसा कि A)
(b) क्षैतिज सममित रेखाएँ हों (जैसा कि B)
(c) सममित रेखाएँ न हों (जैसा कि Q)।
उत्तर-
(a) ऊर्ध्वाधर सममित रेखाओं वाले अक्षर
A, H, I, M, O, T, U, V, W, X और Y
(b) क्षैतिज सममित रेखाओं वाले अक्षर
B, C, D, E, H, I, K, O और X

(c) बिना सममित रेखाओं वाले अक्षर
F, G, J, L, N, P, Q, R, S और Z
![]()
प्रश्न 8.
पाठ्य-पुस्तक में कुछ मुड़ी हुई शीट की आकृतियाँ दी गई हैं जिनकी तह पर आकृतियाँ बनाई गई हैं। प्रत्येक में पूर्ण आकृति की रूपरेखा खींचिए जो डिजाइन के काटने के बाद दिखाई देगी।
हल :
दी हुई आकृतियों की पूरी आकृतियाँ निम्न हैं

पाठ्य-पुस्तक पृष्ठ संख्या # 291
प्रयास कीजिए
प्रश्न 1.
यदि आप दर्पण के सामने 100 सेमी की दूरी पर हैं। आपका प्रतिबिम्ब कहाँ होगा? यदि आप दर्पण की ओर चलते हैं, तो आपका प्रतिबिम्ब किस प्रकार चलता है?
उत्तर-
हमारा प्रतिबिम्ब दर्पण के पीछे 100 सेमी की दूरी पर होगा।
यदि हम दर्पण की ओर चलते हैं तो हमारा प्रतिबिम्ब भी दर्पण के पास चलता है।
प्रश्न 1.
एकपदेन उत्तरं लिखत (एक शब्द में उत्तर लिखो)
(क) वस्तूनि केन शीतलानि भवन्ति? (वस्तुएँ किससे ठंडी होती हैं?)
उत्तर:
हिमशीतकेन (फ्रीज से)
(ख) वायुयानं केन मार्गेण गच्छति? (वायुयान किस मार्ग से चलता है?)
उत्तर:
आकाशमार्गेण
(ग) कस्य यन्त्रस्य गतिः वायुयानात् दुततरा भवति? (किस यन्त्र की गति वायुयान की अपेक्षा तीव्र होती है?)
उत्तर:
राकेट यन्त्रस्य।
![]()
प्रश्न 2.
एकवाक्येन उत्तरं लिखत (एक वाक्य में उत्तर लिखो)
(क) रक्षाक्षेत्रे कस्य यन्त्रस्य महती भूमिका भवति? (रक्षा क्षेत्र में किस यन्त्र की महत्वपूर्ण भूमिका होती है?)
उत्तर:
रक्षाक्षेत्रे राडारयन्त्रस्य महती भूमिका अस्ति। (रक्षा क्षेत्र में राडार यन्त्र की महत्वपूर्ण भूमिका होती है।)
(ख) आवश्यकता केषां जननी अस्ति? (आवश्यकता किसकी जननी है?)
उत्तर:
“आवश्यकता आविष्काराणां जननी अस्ति”। (आवश्यकता आविष्कारों की जननी है।)
प्रश्न 3.
उचितशब्दैः रिक्तस्थानानि पूरयत (उचित शब्दों से रिक्त स्थानों को पूरा करो)
(क) नाटकदर्शनं ……….. भवति। (दूरदर्शनस्य/दूरदर्शनेन)
(ख) शिक्षाक्षेत्रे ……….. महती भूमिका अस्ति। (सङ्गणकयन्त्रस्य/सङ्गणकयन्त्राय)
(ग) वार्तालापः ………. भवति। (दूरभाषयन्त्रेण/दूरभाषयन्त्रस्य)
उत्तर:
(क) दूरदर्शनेन
(ख) सङ्गगणकयन्त्रस्य
(ग) दूरभाषयन्त्रेण।
प्रश्न 4.
उचितं मेलयत (उचित को मिलाइए)

उत्तर:
(क) → 3
(ख) → 1
(ग) → 5
(घ) → 2
(ङ) → 4
प्रश्न 5.
बहुवचनं लिखत (बहुवचन लिखो)
(क) अस्
(ख) भू(भव्)
(ग) गम् (गच्छ)
उत्तर:

![]()
योग्यताविस्तारः
1. स्वशिक्षकस्य सहाय्येन पञ्चवैज्ञानिकानां नामानि तेषाम् आविष्काराणां नामानि च लिखत। (अपने शिक्षक की सहायता से पाँच वैज्ञानिकों के नाम और उनके आविष्कारों के नाम लिखो)
उत्तर:
पाँच वैज्ञानिकों के नाम तथा उनके आविष्कार
2. गृहे उपलभ्यानां वस्तूनां नामानि लिखत। (घर में उपलब्ध वस्तुओं के नाम लिखो)
उत्तर:
मम नाम राजीवः।
मेरा नाम राजीव है।
(क) मम गृहे संगणक यंत्रम् अस्ति।
मेरे घर में कम्प्यू टर है।
(ख) मम गृहे दूरभाषयन्त्रम् अस्ति।
मेरे घर में टेलीफोन है।
(ग) मम गृहे आकाशवाणीयंत्रम् अस्ति।
मेरे घर में रेडियो है।
(घ) मम गृहे हिमशीतकम् अस्ति।
मेरे घर में फ्रीज है।
(ङ) मम गृहे स्कूटरयानम् अस्ति।
मेरे घर में स्कूटर है।
(च) मम गृहे विद्युतव्यजनानि सन्ति।
मेरे घर में विद्युत पंखे हैं।
(छ) मम गृहे वस्त्रप्रच्छालन यंत्रम् अस्ति।
मेरे घर में वस्त्र धोने की मशीन है।
(ज) मम गृहे जल-उत्थापनयंत्रम् अस्ति।
मेरे घर में पानी लिफ्ट करने की मशीन है।
(झ) मम गृहे टंकणयंत्रम् अस्ति।
मेरे घर में टाइप करने की मशीन है।
(ञ) मम गृहे कारयानम् अस्ति।
मेरे घर में ‘कार’ गाड़ी है।
![]()
विज्ञानस्य आविष्काराः हिन्दी अनुवाद
आधुनिक युगं विज्ञानस्य आविष्काराणां युगम् अस्ति। अस्माकंगृहे अपि विज्ञानेन निर्मितानि बहूनि यन्त्राणि भवन्ति। यथा एतत् हिमशीतकम्। अस्मिन् स्थापितानि वस्तूनि शीतलानि भवन्ति। अधुना गृहे-गृहे अस्य उपयोगः भवति। ग्रीष्मकाले अस्य उपयोगः अधिकः भवति।
अनुवाद :
आधुनिक युग विज्ञान के आविष्कारों का युग है। हमारे घर में भी विज्ञान के द्वारा निर्मित बहुत से यन्त्र होते हैं। जैसे-
यह ‘हिमशीतकम्’ (रेफ्रिजरेटर) है। इसमें रखी हुई वस्तुएँ ठंडी हो जाती हैं। आज घर-घर में इसका उपयोग होता है। ग्रीष्मकाल में इसका उपयोग बहुत अधिक होता है। एतत् आकाशवाणीयन्त्रम् अस्ति। अनेन यन्त्रेण वयं समाचारान्, भाषणानि, गीतानि च शृणुमः। अनके शैक्षिकाः कार्यक्रमाः अनेनैव प्रसारिताः भवन्ति।
अनुवाद :
यह आकाशवाणी यन्त्र (रेडियो) है। इस यन्त्र से हम समाचारों को, भाषणों को तथा गीतों को सुनते हैं। अनेक शैक्षिक कार्यक्रम (शिक्षा सम्बन्धी कार्यक्रम) इससे ही प्रसारित होते हैं।
एतत् दूरदर्शनम् अस्ति। एतत् अत्याधुनिकं दृश्य-श्रव्यं साधनम् अस्ति।-
दूरदर्शनेन वयं गीतानि, नाटकानि, समाचारान् इत्यादीन् शृणुमः पश्यामः च। एतत् दूरवाणीयन्त्रम् अस्ति। अनेन यन्त्रेण जनाः दूरस्थैः जनैः सह वार्तालापं कुर्वन्ति।
अनुवाद :
यह दूरदर्शन है। यह अत्याधुनिक दृश्य-श्रव्य साधन है। दूरदर्शन से हम गीतों, नाटकों, समाचारों इत्यादि को सुनते हैं, और देखते हैं। यह दूरवाणी यन्त्र (टेलीफोन) है। इस यन्त्र से लोग दूर स्थानों पर स्थित लोगों के साथ वार्तालाप करते हैं।
एतत् चलवाणी यन्त्रम् अस्ति। अनेन यन्त्रेण जनाः यात्रायां सर्वत्र वा अन्यैः जनैः सह वार्तालापं कुर्वन्ति।
एतत् सङ्गणकयन्त्रम् अस्ति। अनेन सर्वेषु क्षेत्रेषु क्रा. न्तिकारिपरिवर्तनं जातम्। इदानीं शिक्षाक्षेत्रे अपि अस्य महती भूमिका अस्ति।
अनुवाद :
यह चलवाणी यन्त्र है। इस यन्त्र से (Mobile से) लोग यात्रा में सभी जगह अथवा अन्य लोगों के साथ वार्तालाप करते हैं।
यह संगणकयन्त्र है (कम्प्यूटर है)। इससे सभी क्षेत्रों में क्रान्तिकारी परिवर्तन हो गया है। अब शिक्षा के क्षेत्र में भी इसकी बड़ी महत्वपूर्ण भूमिका है।
![]()
एतत् वायुयानम् अस्ति। एतद दुतगत्या आकाशे उड्डयति। अनेन जनाः आकाशमार्गेण दूरस्थानं विदेशं वा गच्छन्ति।
एतत् रॉकेटयन्त्रम् अस्ति। अस्य गतिः वायुयानात् अपि द्रुततरा भवति।
एतत् राडारयन्त्रम् अस्ति। एतत् यन्त्रं वायुयानस्य नियन्त्रणं करोति। रक्षाक्षेत्रे अस्य यन्त्रस्य महती भूमिका भवति।
अनुवाद :
यह वायुयान है। यह तेजगति से आकाश में उड़ता है। इससे लोग आकाशमार्ग से दूर स्थान को अथवा विदेश को जाते हैं।
यह रॉकेट यन्त्र है। इसकी गति वायुयान से अधिक होती है। यह राडार यन्त्र है। यह यन्त्र वायुयान का नियन्त्रण करता है। रक्षा के क्षेत्र में इस यन्त्र की बड़ी भूमिका होती है।
एतत् उपग्रह-यन्त्रम् अस्ति। मानव-निर्मितेन अनेन यन्त्रेण सूचना सञ्चारज्ञानं, रक्षाक्षेत्रज्ञानं, भौगोलिकज्ञानं, पर्यावरणज्ञानं च भवति। . सम्प्रति भारतदेश: अणुशक्तिसम्पन्नः देशः अस्ति। राष्ट्रस्य सुरक्षायाम् अणुशक्तेः महत्ता अस्ति।
उक्तं च-
“आवश्यकता आविष्काराणां जननी अस्ति।”
अनुवाद :
यह उपग्रह यन्त्र है। मनुष्य द्वारा बनाये गये इस यन्त्र से सूचना, सञ्चार ज्ञान, रक्षा क्षेत्र ज्ञान, भौगोलिक ज्ञान और पर्यावरण का ज्ञान होता है। अब, भारत देश अणुशक्ति सम्पन्न देश है। राष्ट्र की सुरक्षा में अणु शक्ति का (अति) महत्व है। और कहा भी गया है-
“आवश्यकता आविष्कारों की जननी है।”
विज्ञानस्य आविष्काराः शब्दार्थाः
यन्त्रम् = यन्त्र, मशीन, उपकरण, हिमशीतकम् = फ्रीज। सम्प्रति = आजकल। उड्डयति = उड़ता है। महती = महत्वपूर्ण। द्रुततरा = अधिक तेज। सुरक्षायाम् = सुरक्षा में। चलवाणी = मोबाइल। सङ्गणकयन्त्रम् = कम्प्यूटर।
In this article, we will share MP Board Class 6th General English Solutions Chapter 2 The Swing PDF download, Class 6th English Chapter 2 The Swing, these solutions are solved subject experts from the latest edition books.
Listen and Repeat
(सुनो और दुहराओ)
Listen to the following words and repeat them aloud:
(निम्नलिखित शब्दों को सुनो और ऊँचे स्वर में उन्हें दुहराओ)

Read and Learn
(पढ़ो और याद करो)
Read the poem ‘The Swing’ and fill in the blanks.
(‘द स्विंग’ कविता को पढ़ो और खाली स्थानों को भरो।)
Answer:
How do you like to go up in a swing.
Up in the air so blue?
Oh, I do think it’s the pleasantest thing
Ever a child can do!
Till I look down on the garden green.
Down on the roof so brown.
Up in the air I go flying again.
Up in the air and down!
![]()
Word Power
(शब्द सामर्थ्य)
Write the names of the things that can be seen when going up in a swing. Find the words from the poem.
(उन वस्तुओं के नाम लिखो जो एक झूले में ऊपर जाते हुए दिखाई देती हैं। कविता में से शब्द ढूँढो।)
Answer:
Rivers, trees, cattle and the country-side, can be seen while going up in the swing.

Comprehension Questions
(बोध प्रश्न)
Answer the following questions:
(निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर दीजिए)
MP Board Class 6 English Chapter 2 Question 1.
What is the pleasantest thing a child can do?
(व्हॉट इज़ द प्लेजन्टेस्ट थिंग अ चाइल्ड कैन डू?)
वह सबसे मनमोहक क्या है जो एक बच्चा कर सकता है?
Answer:
Swinging is the pleasantest thing a child can do according to the poet.
(स्विमिंग इज़ द प्लेजेंटेस्ट थिंग अ चाइल्ड कैन डू अकॉर्डिंग टू द पोइट।)
कवि के अनुसार झूला झूलना ही बच्चे के लिए सबसे मनमोहक है।
Class 6 English Chapter 2 The Swing Question 2.
What can you see while going up in a swing?
(व्हॉट कैन यू सी व्हाइल गोइंग अप इन अ स्विंग?)
झूले पर ऊपर जाते समय तुम क्या देख सकते हो?
Answer:
While going up in the swing we can see rivers, trees, cattle and countryside.
(व्हाइल गोइंग अप इन द स्विंग वी कैन सी रिवर्स, ट्रीज़, कैटल एण्ड कण्ट्रीसाइड।)
झूले पर ऊपर जाते समय हम नदियाँ, पेड़, गाय-बैल तथा ग्रामीण इलाका देख सकते हैं।
Class 6 English Chapter 2 MP Board Question 3.
What does the child see in the countryside?
(व्हॉट डज़ द चाइल्ड सी इन द कण्ट्रीसाइड?)
बच्चा ग्रामीण इलाके में क्या देखता है?
Answer:
The child sees rivers, trees and cattle in the countryside.
(द चाइल्ड सीज़ रिवर्स, ट्रीज एण्ड कैटल इन द कण्ट्रीसाइड।)
बच्चा ग्रामीण इलाके में नदियाँ, पेड़ और गाय-बैल देखता
Class 6 Lesson 2 The Swing Question 4.
What does the child see while going down the swing?
(व्हॉज डज़ द चाइल्ड सी व्हाइल गोइंग डाउन द स्विंग?) बच्चा झूले पर नीचे जाते हुए क्या देखता है?
Answer:
The child sees the green garden and the brown roof while going down the swing.
(द चाइल्ड सीज़ द ग्रीन गार्डन एण्ड द ब्राडन रूफ व्हाइल गोइंग डाउन द स्विंग।)
बच्चा झूले पर नीचे जाते समय हरा बगीचा और भूरी छत देखता है।
MP Board Class 6th English Chapter 2 Question 5.
What does the child see when he is up in the air?
(व्हॉट डज द चाइल्ड सी व्हेन ही इज़ अप इन द एअर?) बच्चा ऊपर हवा में होते समय क्या देखता है?
Answer:
The child sees rivers, trees and cattle over the countryside when he is up in the air.
(द चाइल्ड सीज़ रिवर्स, ट्रीज़ एण्ड कैटल ओवर द कण्ट्रीसाइड व्हेन ही इज़ अप इन द एअर।)
बच्चा ऊपर हवा में होते समय ग्रामीण इलाके की नदियाँ, पेड़ और मवेशी जानवरों को देखता है।
![]()
Let’s Talk
(आओ, बात करें)
Work in pairs. Talk to your friend choose the correct answer and fill in the blank spaces. Can you? Yes, I can/No, I can’t.
(जोड़े में कार्य करो। अपने मित्र से बात करो, सही उत्तर दूढ़ो और खाली स्थान भरो।)
Answers:
1. I can swim. – Can you? – No, – I can’t.
2. I can ride a bicycle. – Can you? – Yes, – I can.
3. I can fly a kite. – Can you? – No, – I can’t.
4. I can cook food. – Can you? – No, – I can’t.
5. I can jump high. – Can you? – Yes, – I can.
Let’s Do
(आओ करें)
Draw a picture of what you see when you go up in a swing and write the names of the things that you see.
(झूले पर ऊपर जाते हुए जो दिखाई दे उसका एक चित्र बनाओ और उन वस्तुओं के नाम लिखो जो तुम्हें दिखाई दें।)
Answer:
The students can draw pictures of the things that they see while they go up in the swing. The things that can be seen from the swing are garden, trees, chirping birds, flowers, butterflies etc.
![]()
The Swing Difficult Word Meanings
Swing (स्विंग)-झूला, Think (थिंक)-सोचना, Cattle (कैटल)-मवेशी, Pleasantest (प्लेजेण्टेस्ट)-सबसे मनमोहक, Thing (थिंग)-वस्तु, Ever (एवर)-कभी, Child (चाइल्ड)-बच्चा, Wall (वॉल)-दीवार, Wide (वाइड)-फैला हुआ, Rivers (रिवर्स)-नदियाँ, Countryside (कण्ट्रीसाइड)-ग्रामीण इलाका, Garden (गार्डन)-बगीचा, Down (डाउन)-नीचे, Roof (रूफ)-छत, Fly (फ्लाइ)-उड़ना।
The Swing Summary,Pronunciation & Translation
1. How do you like to go up in a swing,
Up in the air so blue?
Oh, I do think it’s the
Pleasantest thing
Ever a child can do!
(हाउ डू यू लाइक टू गो अप इन अ स्विंग,
अप इन द एयर सो ब्ल्यू?
ओह, आई डू थिंक इट्स द
प्लेजेन्टेस्ट थिंग
एवर अ चाइल्ड कैन डू!)
अनुवाद:
झूले में ऊपर जाने पर तुम्हें कैसा लगता है?
हवा में ऊपर नीले आकाश में?
अरे, मैं सोचता हूँ कि यह
एक बच्चे के द्वारा कभी किया गया
एक सबसे अधिक आनन्ददायक कार्य है।
2. Up in the air and over the wall,
Till I can see so wide,
Rivers and trees and cattle and all
Over the countryside.
(अप इन द एयर एण्ड ओवर द वॉल,
टिल आई कैन सी सो वाइड,
रिवर्स एण्ड ट्रीज़ एण्ड कैटल एण्ड ऑल
ओवर द कन्ट्रीसाइड।)
अनुवाद:
हवा में ऊपर और दीवार के ऊपर जाऊँ, जब
तक मुझे दूर-दूर तक नदियाँ और पेड़ और
मवेशी और पूरा ग्रामीण क्षेत्र न दिखाई देने लगे।
3. Till I look down on the garden green,
Down on the roof so brown,
Up in the air I go flying again,
Up in the air and down!
(टिल आई लुक डाउन ऑन द गार्डन ग्रीन,
डाउन ऑन द रूफ सो ब्राउन,
अप इन द एयर आई गो फ्लाइंग अगेन,
अप इन द एयर एण्ड डाउन!)
अनुवाद:
जब तक मैं हरे-भरे बगीचे की ओर देखें,
अधिक भूरी छत पर नीचे की ओर आऊँ।
हवा में ऊपर की ओर मैं उड़ता हुआ जाऊँ,
इसी तरह हवा में ऊपर नीचे आता-जाता रहूँ।
-Robert Louis Stevensen
-रॉबर्ट लुइस स्टीवेन्सन
MP Board Class 6 English Question Answer
In this article, we will share MP Board Class 6th General English Solutions Chapter 4 My Childhood PDF download, Class 6 English Chapter 4 My Childhood Question Answer, these solutions are solved subject experts from the latest edition books.
Word Power
(शब्द सामर्थ्य)
Choose from the given words and fill in the blanks
(दिये गये शब्दों में से छाँटकर रिक्त स्थान भरो)
(impression, lie, reality, copied, power.)
Answer:
The life of Mahatma Gandhi left a lasting impression on my mind. Till today Gandhiji is a living reality for Indians. He is an example to be copied. He did not remember having told a lie during his school days. He taught us the power of nonviolence and non-cooperation.
Comprehension Questions
(बोध प्रश्न) :
Answer these questions
(इन प्रश्नों के उत्तर दीजिए )
Class 6 English Chapter 4 My Childhood Question 1.
What was the task that Mr. Giles set?
(व्हॉट वॉज़ द टास्क दैट मि. गाइल्स सैट?)
मि. गाइल्स ने क्या कार्य करने को दिया?
Answer:
Mr. Giles gave five words to write as spelling test.
(मि. गाइल्स गेव फाइव वर्ड्स टू राइट एज स्पैलिंग टेस्ट।)
मि. गाइल्स ने शब्द-ज्ञान देखने के लिए पाँच शब्द लिखने को दिए।
![]()
MP Board Class 6 English Chapter 4 Question 2.
Why didn’t Gandhiji copy it?
(व्हाय डिण्ट गाँधीजी कॉपी?)
गाँधीजी ने नकल क्यों नहीं की?
Answer:
Gandhiji did not copy because he did not want to use unfair means.
(गाँधीजी डिड नॉट कॉपी बिकॉज ही डिड नॉट वॉण्ट टू यूज अनफेयर मीन्स।)
गाँधीजी अनुचित साधनों का प्रयोग नहीं करना चाहते थे अतः उन्होंने नकल नहीं की।
My Childhood Question Answer Class 6 Question 3.
What left a lasting impression on Gandhiji’s mind?
(व्हॉट लैफ्ट अलास्टिंग इम्प्रेशन ऑन गाँधीजी’ ज़माइण्ड?)
किस चीज ने गाँधीजी के दिमाग पर गहरा प्रभाव छोड़ा?
Answer:
The plays ‘Harish Chandra’ and ‘Shravana Kumar’ left a lasting impression on his mind.
(द प्लेज ‘हरिश्चन्द्र’ एण्ड ‘श्रवण कुमार’ लैफ्ट अ लास्टिंग इम्प्रेशन ऑन हिज माइण्ड।)
‘हरिश्चन्द्र’ और ‘श्रवण कुमार’ नाटकों ने उनके दिमाग पर गहरा प्रभाव छोड़ा।
Lesson 4 My Childhood Question 4.
What were the two only companions of Mahatma Gandhi?
(व्हॉट वर द टू ऑनली कम्पेनियन्स ऑफ महात्मा गाँधी?)
महात्मा गाँधी के दो साथी कौन थे?
Answer:
His books and his lessons were the two only companions of Mahatma Gandhi.
(हिज बुक्स एण्ड हिज लैसन्स वर द टू ऑनली कम्पेनियन्स ऑफ महात्मा गाँधी।)
उनकी पुस्तकें और उनके पाठ ही महात्मा गाँधी के साथी थे।
Class 6 English Chapter 4 MP Board Question 5.
At what age Mahatma Gandhi left Porbandar for Rajkot?
(एट व्हॉट एज महात्मा गाँधी लेफ्ट पोरबन्दर फॉर राजकोट?)
महात्मा गाँधी ने किस उम्र में राजकोट के लिए पोरबन्दर छोड़ा?
Answer:
Mahatma Gandhi left Porbandar for Rajkot at the age of seven years.
(महात्मा गाँधी लेफ्ट पोरबन्दर फॉर राजकोट एट द एज ऑफ सेवन ईयर्स।)
महात्मा गाँधी ने 7 वर्ष की आयु में राजकोट के लिए पोरबन्दर छोड़ा।
![]()
Grammar in Use
(व्याकरण प्रयोग)
1. Make sentences of your own using the past tense of the verbs given
(दी गई क्रियाओं (Verbs) को भूतकाल (Past Tense) में प्रयोग कर अपने वाक्य बनाओ।)
Class 6th English Chapter 4 My Childhood Question 1.
cook, play, clean, wash.
Answer:
MP Board Class 6th English Chapter 4 Question 2.
make, write, ride, give.
Answer:
Class 6 Lesson 4 My Childhood Question 3.
try, fry, copy.
Answer:
Class 6 My Childhood Question Answer Question 4.
put, hit, read.
Answer:
![]()
2. Here are a few sentences written in simple present tense. Read them and change into simple past tense.
(यहाँ कुछ वाक्य Simple Present Tense में दिये गये हैं उन्हें Simple Past Tense में बदलिए।)
[Ramu says this about his grandfather.]
Answer:
My grandfather woke up early in the morning. He went to market. He bought fruits, chocolates and vegetables. He came home. Then he had lunch and rested for a while. In the evening he told us stories from the Panchatantra. He related to us several events from his life. We like our grandfather.
3. Complete the following chart:
(निम्न चार्ट को पूरा कीजिए )
Write three forms of the verbs given below
(नीचे दी गई Verbs की तीनों forms लिखिए)
Answer:

Let’s Talk
(आओ, बात करें)
[Work in pairs] (समूहों में कार्य करें।)
Discuss is pairs and find answers to the following questions.
Hint: Raju asks questions and Sonu answers them.
Raju: When was Mahatma Gandhi born?
Sonu: Mahatma Gandhi was born on 2nd October.
Raju: What was his father’s name?
Sonu: His father’s name was Karamchand Gandhi.
Raju: What was his mother’s name?
Sonu: His mother’s name was Putlibai.
Raju: When did he go to London?
Sonu: He went to London in 1888 to study law.
Raju: Why did he go to South Africa?
Sonu: He went to South Africa for a case.
Let’s Read
(आओ पढ़ें)
See the passage and questions in the book.
(गद्यांश एवं प्रश्नों को पुस्तक से देखें।)
Answers :
1. Abraham Lincoln was born in a log cabin in Kentucky, America, on 12 February, 1809.
2. In 1816. Lincoln moved to Indiana.
3. Abe wanted to shoot the bird because he hoped to give the bird to his mother so that she could cook it for dinner.
4. After picking the dead bird Abe decided not to shoot another bird in his life, and he never did so.
5. (a) Abraham Lincoln’s father was a rich man. (F)
(b) The bird lay there was still. (T)
Let’s Write
(आओ लिखें)
Talk to your friend about Gandhiji and his life and write things that you would like to follow. Choose from the given words.
(Self-help, simplicity, truthfulness, nonviolence, vegetarianism)
Answer:
I am greatly impressed by Gandhiji’s simplicity and truthfulness. I would like to follow them. I also like his principle of non-violence and his practice of vegetarianism. They are difficult to follow, yet I’ll try to follow them.
Let’s Do
(आओ करें)
Draw the picture of three monkeys according to the quotations. Write these three quotations · below the appropriate picture.
Answer:
Students can draw the pictures themselves and write below these three quotations.
![]()
My Childhood Difficult Word Meanings
Bought (बॉट)-खरीदकर लाए, Intense (इण्टेन्स)-अत्यधिक, Interest (इण्टरेस्ट)-ध्यान, Lasting (लास्टिंग)-अन्त तक रहने वाला, Impression (इम्प्रेशन)-प्रभाव, Captured (कैप्चर्ड)-पकड़, पूरी तरह प्रभावित, example (एक्जाम्पिल)-उदाहरण, realities (रीयलिटिज)-सत्यता, Moved (मूव्ड)-दिल से प्रभावित होना, Remember (रिमैम्बर)-याद रखना, Shy (शाइ)-शर्मीला, Avoided (अवॉइडिड)-कटना, दूर रहना, Companions (कम्पैनियन्स)-साथी, Inspection (इन्सपेक्शन)-निरीक्षण, Propmt (प्रॉम्प्ट)-प्रेरित किया, Copy (कॉपी)-नकल, Stupid (स्टुपिड)-मूर्ख, Pointed out (पॉइण्टिड आउट)-बताया, Effect (इफैक्ट)-असर।
My Childhood Summary, Pronunciation & Translation
1. Do you know any stroy from Mahatma Gandhi’s life ? My father bought a book named “Shravan Pitrabhakti Natak”. I read it with intense interest. I was shown the picture of Shrvana carrying his blind parents in a ‘Kanwar”. The book and the picture left a lasting impression on my mind. “Here is an example for you to copy”. I said to myself. The play “Harishchandra” also captured my heart. I was never tired of watching it. Still both Harishchandra and Shravana are living realities for me. I am always moved if I read those plays.
(डू यू नो ऐनी स्टोरी फ्रॉम महात्मा गाँधी ज लाइफ? माई फादर बॉट अ बुक नेम्ड “श्रवण पितृभक्ति नाटक”। आई रेड इट विद इन्टेंस इण्टरेस्ट। आई वाज शोन द पिक्चर ऑफ श्रवण कैरिंग हिज ब्लाइण्ड पेरेन्ट्स इन अ ‘कांवर’। द बुक एण्ड द पिक्चर लैफ्ट अ लास्टिंग इम्प्रेसन ऑन माई माइण्ड: “हीयर इज एन एक्जाम्पल फॉर यू टू कॉपी”। आई सैड टू माईसैल्फ। द प्ले “हरिशचन्द्र” ऑल्सो कैप्चर्ड माई हार्ट। आई वाज नैवर टायर्ड ऑफ वाचिंग इट। स्टिल बोथ हरिश्चन्द्र एण्ड श्रवण आर लिविंग रियलिटीज फॉर मी। आई एम आल्वेज मूव्ड इफ आई रीड दोज प्लेज।)
अनुवाद:
क्या आपको महात्मा गाँधी के जीवन से कोई कहानी याद है? मेरे पिताजी ने “श्रवण-पितृभक्ति नाटक” नामक एक पुस्तक खरीद कर दी। मैंने इसे अत्यन्त रुचि के साथ पढ़ा। मुझे श्रवण को एक कांवर में अपने अन्धे माता-पिता को ले जाते हुए की तस्वीर दिखाई दी थी। पुस्तक और चित्र ने मेरे मस्तिष्क पर गहरा प्रभाव छोड़ा। मैंने स्वयं से कहा, “यह तुम्हें अनुकरण करने के लिए एक उदाहरण है।” नाटक हरिशचन्द्र ने भी मेरे हृदय को जीत लिया। मैं इसे देखते हुए कभी नहीं थकता था। अभी भी हरिश्चन्द्र और श्रवण मेरे लिए जीवित सत्यता थीं। यदि मैं इन नाटकों को पढ़ता हूँ तो सदैव भावनात्मक हो जाता हूँ।
![]()
2. I was about seven when my father left Porbander for Rajkot. There I was put in a primary school. I do not remember having ever told a lie during my school days, either to my teachers or to my schoolmates. I was very shy and avoided all company. My books and my lessons were my only companions.
(आई वाज अबाउट सेवन व्हैन माई फादर लैफ्ट पोरबन्दर फॉर राजकोट । देयर आइ वाज पुट इन अ प्राइमरी स्कूल। आई डू नॉट रिमेम्बर हैविंग ऐवर टोल्ड अ लाई ड्यूरिंग माई स्कूल डेज आइदर टू माई टीचर्स ऑर टू माइ स्कूलमेट्स। आइ वाज वैरी शाइ एण्ड अवोइडेड ऑल कम्पनी। माइ बुक्स एण्ड माइ लैसन्स वर माइ ऑनली कम्पनियन्स।)
अनुवाद:
मैं लगभग सात वर्ष का था जब मेरे पिता पोरबन्दर से राजकोट आ गये थे। वहाँ मुझे एक प्राथमिक विद्यालय में रखा गया। मुझे याद नहीं है कि मैंने अपने स्कूल के दिनों में अपने शिक्षकों या सहपाठियों से कभी-झूठ बोला हो। मैं बहत शर्मिला था और सबसे दूर रहता था। मेरी पुस्तकें और मेरे पाठ ही मेरे साथी थे।
3. Once Mr. Giles came for inspection. He gave us five words to write as a spelling exercise. One of the words was ‘kettle’. I misspelt it. The teacher tried to prompt me but I didn’t want to be prompted. I didn’t copy the spelling from my neighbour’s slate. All students spelt every word correctly, only I was stupid. After the inspection was over, the teacher pointed out my stupidity. Why didn’t I copy from my neighbor? This had no effect on me.
(वन्स मि. जाइल्स केम फॉर इन्सपेक्शन। ही गेव अस फाइव वर्ड्स टू राइट एज अ स्पैलिंग एक्सरसाइज। वन ऑफ द वर्ड्स वाज ‘केटल। आइ मिसंस्पेल्ट इट। द टीचर ट्राइड टु प्रॉम्प्ट मी बट आइ डिडन्ट वान्ट टु बी प्रॉम्प्टेड। आइ डिडन्ट कॉपी द स्पैलिंग फ्रॉम माइ नेबर्स स्लेट। ऑल स्टूडेन्ट्स स्पैल्ट ऐवरी वर्ड करैक्टली, ओनली आई वाज स्टुपिड। आफ्टर द इन्सपेक्शन वाज ओवर, द टोचर पॉइन्टेड आउट माई स्टूपिडिटी। व्हाइ डिडन्ट आइ कॉपी फ्रॉम माइ नेबर? दिस हैड नौ इफेक्ट ऑन मी।)
अनुवाद:
एक बार मि. जाइल्स निरीक्षण के लिए आये। उन्होंने हमें स्पैलिंग के अभ्यास के लिए 5 शब्द लिखने को दिये। उन शब्दों में से एक शब्द ‘कैटल’ था। मैने इसकी स्पैलिंग गलत लिख दी। शिक्षक ने मुझे प्रेरित करने का प्रयत्न किया परन्तु मैं प्रेरित नहीं होना चाहता था। मैंने अपने पड़ोसी की स्लेट से नकल नहीं की। सभी विद्यार्थियों ने प्रत्येक शब्द की वर्तनी सही लिखी थी। केवल मैं ही मूर्ख था। जब निरीक्षण समाप्त हो गया शिक्षक ने मेरी बेवकूफी की ओर इशारा किया। मैंने अपने पड़ोसी की नकल क्यों नहीं की? इसका मुझे पर कोई प्रभाव नहीं पड़ा।
MP Board Class 6 English Question Answer
In this article, we will share MP Board Class 6th General English Solutions Chapter 5 The Star PDF download, Mp Board Class 6th English Chapter 5, these solutions are solved subject experts from the latest edition books.
Listen and Repeat
(सुनो और दुहराओ)
Do yourself
(स्वयं करें)
Read and Learn
(पढ़ो और याद करो)
1. Learn the poem and recite in the class.
(कविता को याद करो एवं कक्षा में पाठ करो।)
Answer:
Student should do themselves.
2. Read the following poem and compare it with the poem you have read, which one do you like better and why?
(निम्नलिखित कविता को पढ़ो और जो कविता तुमने पढ़ी है उससे तुलना करो। कौन-सी कविता तुम्हें अच्छी लगी और क्यों?)
Twinkle-twinkle little bat,
How I wonder what you are at!
Up above the world so high,
Like a tea tray in the sky.
Answer:
‘The star’ कविता के पहले stanza की तुलना दिये गये stanza से करते हैं तो हम देखते हैं कि पाठ की कविता ‘The star’ के stanza के कुछ शब्द हटाकर नये शब्द प्रयोग हुए हैं। जैसे star के स्थान पर bat, diamond के स्थान पर teatray प्रयोग हुए हैं। चूँकि bat-चमगादड़ तारे जैसी चमकती नहीं है-यह stanza अर्थहीन हैं।
![]()
Comprehension Questions
(बोध प्रश्न)
1. Fill in the blanks and complete the poem.
Answer:
When the blazing sun is gone.
When there nothing shines upon.
Then you show your little light.
Twinkle-twinkle all the night.
Then the traveller in the dark.
Thanks you for your tiny spark.
He could not see which way to go.
If you did not twinkle so.
2. Answer the following questions.
(निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर दीजिए)
MP Board Class 6 English Chapter 5 Question 1.
What happens when the sun goes away?
(व्हॉट, हैपन्स, व्हेन द सन गोज अवे?) सूरज के चले जाने पर क्या होता है?
Answer:
When the sun goes away and nothing shines upon. Then the little star shows its light and twinkles whole night.
(व्हेन द सन गोज अवे एण्ड नथिंग शाइन्स अपॉन। देन द लिट्ल स्टार शोज़ इट्स लाइट एण्ड ट्विकल्स होल नाइट।)
जब सूरज चला जाता है और कुछ भी नहीं चमकता तब छोटा तारा अपनी रोशनी से सारी रात झिलमिलाता है।
Class 6 English Chapter 5 The Star Question 2.
Who does the traveller thank?
(हू डज द ट्रैवलर बैंक?) यात्री किसको धन्यवाद देता है?
Answer:
The traveller thanks the little star.
(द ट्रैवलर थैक्स द लिट्ल स्टार।)
यात्री छोटे तारे को धन्यवाद देता है।
Class 6 English Chapter 5 MP Board Question 3.
Why does he thank?
(व्हाइ डज़ ही बैंक?)
वह क्यों धन्यवाद देता है?
Answer:
The traveller thanks the star because he could not see the way he must go if the star did not twinkle.
(द ट्रैवलर थैक्स द स्टार बिकॉज ही कुड नॉट सी द वे ही मस्ट गो इफ द स्टार डिड नॉट ट्विकल।)
यात्री तारे को धन्यवाद देता है क्योंकि वह अपने जाने की राह नहीं देख पाता अगर तारा नहीं झिलमिलाता।
Class 6th English Chapter 5 The Star Question 4.
What lights the traveller?
(व्हॉट लाइट्स द ट्रैवलर?)
यात्री को कौन रोशनी दिखाता है?
Answer:
The bright and tiny spark of the star lights the traveller.
(द ब्राइट एण्ड टाईनी स्पार्क ऑफ द स्टार लाइट्स द ट्रैवलर।)
तारे की चमकीली और छोटी चिंगारी यात्री को रोशनी दिखाती है।
![]()
Let’s Talk
(आओ, बात करें)
Work in pairs. One of you is travelling by train. The other one is the clerk on the enquiry counter. Talk about arrival and departure of your train.
(जोड़ों में कार्य करें। आप में से एक रेल द्वारा यात्रा कर रहा है। दूसरा पूछताछ पटल पर लिपिक है। आप उससे अपनी ट्रेन के आगमन और प्रस्थान के बारे में बात-चीत करें।)
Hints : Traveller : When does the Narmada Express arrive?
Clerk : At. 9.30 p.m. Sir.,
Traveller : When does it depart?
Clerk : At 9.45 p.m. Sir.
(Repeat the exercise by changing the name of the train and time.)
(ट्रेन का नाम और समय में परिवर्तन करके अभ्यास को दुहराओ)
Traveller : When does the Shatabdi Express arrive?
Clerk : At 10.30 a.m., Sir.
Traveller : When does it depart?
Clerk : At 10.40 a.m. Sir.
Let’s Write
(आओ लिखें)
Write 5 sentences about the pictures given in the poem.
(कविता में दिए गएं चित्रों के बारे में पाँच वाक्य लिखिए।)
Let’s Do
(आओ करें)
Answer:
Students should do themselves.
![]()
The Star Difficult Word Meanings
Twinkle (ट्विकल)-झिलमिलाना, Wonder (वन्डर)-आश्चर्य, World (वर्ल्ड)-दुनिया, Diamond (डायमण्ड)-हीरा, Blazing (ब्लेजिंग)-धधकता हुआ, Traveller (ट्रेवलर)-यात्री, tiny (टाईनी)-छोटा, Spark (स्पार्क)-चिंगारी, Bright (ब्राइट)-चमकीला।
The Star Summary, Pronunciation & Translation
1. Twinkle-twinkle little star,
How I wonder what you are!
Up above the world so high,
Like a diamond in the sky.
(ट्विन्कल-ट्विन्कल लिटल स्टार,
हाउ आइ वण्डर व्हॉट यू आर!
अप एबव द वर्ल्ड सो हाइ,
लाइक अ डायमण्ड इन द स्काइ।)
अनुवाद:
झिलमिलाते हुए-झिलमिलाते हुए छोटे तारे,
मुझे कितना आश्चर्य है कि तुम क्या हो!
संसार से ऊपर इतने ऊँचे,
आकाश में एक हीरे के समान हो!
2. When the blazing sun is gone,
When he nothing shines upon,
Then you show your little light,
Twinkle-twinkle all the night;
(व्हैन द ब्लेजिंग सन इज गोन,
व्हैन ही नथिंग शाइन्स अपॉन,
दैन यू शो योर लिटल लाइट,
ट्विन्कल-ट्विन्कल ऑल द नाइट;)
अनुवाद:
जब आग से धधकता सूरज अस्त होता है,
जब आकाश में कोई नहीं चमकता है,
तब तुम अपना हल्का-सा प्रकाश दिखाते हो।
सारी रात झिलमिलाते हुए रहते हो।
3. Then the traveller in the dark.
Thanks you for your tiny spark,
He could not see which way to go,
If you did not twinkle so;
(दैन द ट्रेवलर इन द डार्क।
थेंक्स यू फॉर योर टाईनी स्पार्क
ही कुड नॉट सी व्हिच वे टु गो,
इफ यू डिड नॉट ट्विन्कल सो;)
अनुवाद:
तब अन्धेरे में यात्री
तुम्हारी छोटी-सी चमक को धन्यवाद देता है।
उसे किस रास्ते पर जाना है,
वह नहीं देख सकेगा।
यदि तुम इस तरह नहीं झिलमिलाओ।
4. As your bright and tiny spark,
Lights the traveler in the dark,
Though I know not what you are,
Twinkle-twinkle little star.
(एज योर ब्राइट एण्ट टाईनी स्पार्क,
लाइट्स द ट्रेवलर इन द डार्क,
दो आइ नो नॉट व्हाट यू आर,
ट्विन्कल-ट्विन्कल लिटल स्टार।)
अनुवाद:
क्योंकि तुम्हारी चमकीली व छोटी-सी चमक
यात्री को अन्धेरे में प्रकाश देती है।
यद्यपि मैं नहीं जानता हूँ कि तुम कौन हो।
झिलमिलाते-झिलमिलाते छोटे तारे।
MP Board Class 6 English Question Answer
In this article, we will share MP Board Class 6th General English Solutions Chapter 7 The Race PDF download, Class 6 English Lesson 7 The Race, these solutions are solved subject experts from the latest edition books.
Read and Learn
(पढ़ो और याद करो)
Do yourself
(स्वयं करें)
Word Power
(शब्द सामर्थ्य)
Rearrange the letters to spell the names of games.
(खेलों के नामों की स्पैलिंग करने के लिए अक्षरों को पुनः व्यवस्थित करें।)
Answer:

Comprehension Questions
(बोध प्रश्न)
1. Read the story carefully. There are six girls in the race. Arrange their names in the sequence in which they appear in the story.
(कहानी को ध्यानपूर्वक पढ़ो। दौड़ में छह लड़कियाँ हैं। उनके नाम उसी क्रम से व्यवस्थित करें जैसे कहानी में आये हैं।)
(Mala, Rani, Neerja, Shobha, Meena, Lata.)
Answer:
(Meena, Shobha, Rani, Lata, Neerja, Mala.)
![]()
2. Write whether the following statements are true or false
(दिये गये कथन सही हैं या गलत हैं, लिखिए)
Answers:
3. Answer these Questions
(इन प्रश्नों के उत्तर दीजिए)
The Race Class 6 Question 1.
Why have the students of Government Middle School assembled on the play ground?
(व्हाय हैक द स्टूडेण्ड्स ऑफ गवर्नमेण्ट मिडिल स्कूल असैम्बल्ड ऑन द प्ले ग्राउण्ड?)
गवर्नमेण्ट मिडिल स्कूल के छात्र खेल के मैदान में इकट्ठे क्यों हुए हैं?
Answer:
The Annual Sports Day is being celebrated in the school so all the students have assembled in the play ground.
(द एनुअल स्पोर्ट्स डे इज बीइंग सैलीब्रेटिड इन द स्कूल सो ऑल द स्टूडेण्ट्स हैव असैम्बल्ड इन द प्ले ग्राउण्ड।)
स्कूल में वार्षिक खेलकूद मनाया जा रहा है, अतः सभी छात्र खेल के मैदान में इकट्ठे हुए हैं।
Class 6 English Chapter 7 The Race Question 2.
What event is about to begin?
(व्हॉट इवेण्ट इज अबाउट टू बिगिन?)
कौन-सी प्रतियोगिता प्रारम्भ होने वाली है?
Answer:
200 mts. race is about to begin.
(200 मी. रेस इज अबाउट टू बिगिन।)
200 मी. दौड़ शुरू होने वाली है।
MP Board Class 6 English Chapter 7 Question 3.
How many girls are taking part in the race?
(हाउ मैनी गर्ल्स आर टेकिंग पार्ट इन द रेस?)
दौड़ में कितनी लड़कियाँ भाग ले रही हैं?
Answer:
Six girls are taking part in the race.
(सिक्स गर्ल्स आर टेकिंग पार्ट इन द रेस।)
दौड़ में छः लड़कियाँ भाग ले रही हैं।
![]()
Class 6 English Chapter 7 MP Board Question 4.
Why do girls feel that Meena would not win?
(व्हाय डू गर्ल्स फील दैट मीना वुड नॉट विन?)
लड़कियों को ऐसा क्यों लगता है कि मीना नहीं जीत पाएगी?
Answer:
Meena was thin and short so the girls feel that she would not win.
(मीना वॉज थिन एण्ड शॉर्ट सो द गर्ल्स फील दैट शी वुड नॉट विन।)
मीना छोटी और दुबली थी। अतः लड़कियों को लगा कि वह नहीं जीत पाएगी।
Lesson 7 The Race Question 5.
Who gives the signal to start the race?
(हू गिव्स द सिग्नल टू स्टार्ट द रेस?)
दौड़ शुरू करने का संकेत कौन देता है?
Answer:
The games teacher gives the signal to start the race.
(द गेम्स टीचर गिव्स द सिग्नल टू स्टार्ट द रेस।)
खेलों का अध्यापक दौड़ शुरू करने का संकेत देता है।
Class 6th English Chapter 7 The Race Question 6.
How does Meena run all through the race?
(हाउ इज मीना रन श्रू द रेस?)
मीना दौड़ में कैसे दौड़ती है?
Answer:
Meena runs steadily and confidently all through the race.
(मीना रन्स स्टैडीली एण्ड कॉन्फीडेण्टली ऑल श्रू द रेस।)
मीना स्थिर गति और आत्मविश्वास से पूरी रेस में दौड़ती है।
![]()
MP Board Class 6th English Chapter 7 Question 7.
What do you think helped Meena’?
(व्हॉट डू यू थिंक हैल्पड मीना?)
आपकी समझ से मीना की किसने सहायता की?
Answer:
Meena’s self confidence helped her to win the race.
(मीनाज़ सैल्फ कॉन्फीडेण्स् हैल्प्ड हर टू विन द रेस।)
मीना के आत्मविश्वास ने दौड़ जीतने में उसका साथ दिया।
Grammar in Use
(व्याकरण प्रयोग)
1. Read the following sentences
(निम्न वाक्यों को पढ़ो)
Deepa says, “I want to be a writer”.
Deepa says that she wants to be a writer.
Now rewrite the following sentences as above.
(अब वाक्यों को उपरोक्तानुसार लिखें।)
Class 6 Lesson 7 The Race Question 1.
Mona says, “I want to be a cook.”
Answer:
Mona says that she wants to be a cook.
Class 6 The Race Question 2.
Gopal says, “I want to be a player.”
Answer:
Gopal says that he wants to be a player.
The Race Class 6 Question Answer Question 3.
Ram says, “I want to be an officer.”
Answer:
Ram says that he wants to be an officer.
Lesson 7 The Race Question Answer Question 4.
Arif says, “I want to be a pilot.”
Answer:
Arif says that he wants to be a pilot.
How Does Meena Run All Through The Race Question 5.
Radha says, “I want to be an inspector.”
Answer:
Radha says that she wants to be an inspector.
![]()
2. At the end of the race a newspaper reporter asked Meena a number of questions. Using the information, write a paragraph in reported speech.
(दौड़ के अन्त में एक अखबार के पत्रकार ने मीना से कई प्रश्न पूछे। इस सूचना को प्रयोग करके reported speech में एक परिच्छेद लिखें।)
English Reader Class 6 Question 1.
Meena —“I get up early in the morning.”
Answer:
Meena says that she gets up early in the morning.
Class 6 English Chapter 7 Pdf Question Answer Question 2.
“I run 4 kilometers everyday.”
Answer:
Meena says that she runs 4 kilometers everyday.
Class 6 English Lesson 7 Question Answer Question 3.
“I have milk and paranthas after the exercise.”
Answer:
Meena says that she has milk and paranthas after the exercise.
Class 6 English Chapter 7 Question 4.
“I go to school at 11:00 O’clock.”
Answer:
Meena says that she goes to school at 11:00 0’clock.
What Do You Think Helped Meena Question 5.
“I am there till 5:00 O’clock”
Answer:
Meena says that she is there till 5:00 O’clock.
![]()
Let’s Talk
(आओ, बात करें)
Work with your partner and ask the question to know which games he/she plays.
(अपने सहपाठी के साथ कार्य करो और यह मालूम करने के लिए प्रश्न पूछो कि वह कौन-सा खेल खेलता/खेलती है।)
Class 6 English Chapter 7 Question Answer Question 1.
“Which game do you play?”
Answer:
I play cricket.
Class 6 MP Board English Question 2.
Is it an indoor game or outdoor game?
Answer:
It is an outdoor game.
MP Board Class 6th English Solutions Question 3.
Do you use a net in this game?
Answer:
No, we don’t use a net in this game.
MP Board Class 6 English Book Pdf Question 4.
Do you use a bat in this game?
Answer:
Yes, we use a bat in this game.
MP Board Class 6 English Question 5.
Do you use a stick in this game?
Answer:
No, we don’t use a stick in this game.
English Class 6 Chapter 7 Question 6.
How many players take part in this game?
Answer:
Eleven players take part in one team in this game.
Let’s Read
(आओ पढ़ें)
See the passage and questions in the book.
(पद्यांश एवं प्रश्नों को पुस्तक से देखो।)
Answer:
1. The old woman had a cat.
2. The cat jumped and caught the rat after watching the rat.
3. The old woman was angry with the cat because the cat had let the rat run away.
4. The cat replied to the old woman, “Don’t hit your old servant. I have worked for you for many years and I would still work for you but I am too old. Don’t be unkind to the old. Remember the good work they did when they were young.”
5. (i) The old woman had an old. (cat/rat).
(ii) The cat jumped, and caught a rat. (saw/caught)
(iii) One must be kind to the old. (kind/unkind)
Let’s Write
(आओ लिखें)
Look at the pictures. Use the clues given under the pictures and write 4-5 short sentences.
(चित्रों को देखो। चित्रों के नीचे दिए संकेत प्रयोग करो और 4-5 छोटे वाक्य लिखो।)
Answer:
Let’s Do
(आओ करें)
Class VI has decided to go on a picnic this Wednesday. Ram, Meena, Maya and Ravi are absent today. Send them a message including information.
[Hint:
Ram,
We are going on a picnic.
Date/Day : Wednesday, 20th September.
Place of picnic : Bharatpur, Bird Sanctuary.
Meeting point : School Campus.
Fee amount : Rs. 150/- per head.
Material to bring : Eatables, any indoor game or outdoor game that you have.
Do come.
Bye
Amit.]
![]()
The Race Difficult Word Meanings
Students (स्टूडेण्ट्स)-छात्र, Assembled (असैम्बल्ड)-इकट्ठा हुए, Celebrated (सैलीब्रेटिड)-मनाया, Row (रो)-पंक्ति , Well built (वैल बिल्ट)-तगड़ी, Signal (सिगनल)-संकेत, Ahead (अहैड)-आगे,Win(विन)-जीतना, Balance(बैलेन्स)-सन्तुलन, Meanwhile (मीनव्हाइल) तब तक, Leading (लीडिंग)-आगे, Slippery (स्लिपरी)-फिसलना, Moments (मूमेन्ट्स)-क्षण, Regains (रीगेन्स)-पुनः प्राप्त कर लेती है, Curious (क्यूरीयस)-उत्सुक,Confident (कॉन्फीडेंट)-आत्मविश्वास, Carelessly (केअरलैसली)-लापरवाही से, Steadily (स्टीडली)-समान गति से, Cheers (चीअर्स)-शाबासी देना, Proved (प्रूव्ड)-साबित कर दिया, Congratulation (कांग्रेचुलेशन्स-बधाई, Self confidence (सेल्फ कॉन्फीडेन्स)-आत्मविश्वास।
The Race Summary, Pronunciation & Translation
1. All the students of the Government Middle School have assembled on the playground. The Annual Sports Day is being celebrated in the school. The 200 metre race is about to start.
(ऑल द स्टूडेंट्स ऑफ द गवर्नमेण्ट मिडिल स्कूल हैव असैम्बल्ड ऑन द प्लेग्राउण्ड। द एनुअल स्पोर्ट्स डे इज बीइंग सेलीब्रेटेड इन द स्कूल। द 200 मीटर रेस इज अबाउट टू स्टार्ट।)
2. There are six girls standing in a row at the starting line. All the girls except Meena are tall, strong and well-built. But Meena is thin and short. The other girls told her that she had no chance of winning.
(देयर आर सिक्स गर्ल्स स्टैडिंग इन अ रो ऐट द स्टाटिंग लाइन। ऑल द गर्ल्स एक्सेप्ट मीना आर टॉल, स्ट्रांग एण्ड वैल-बिल्ट। बट मीना इज थिन एण्ड शॉर्ट। द अदर गर्ल्स टोल्ड हर दैट शी हैड नो चान्स ऑफ विनिंग।)
3. ‘I can run, said Meena, ‘and I will.’
(‘आइ कैन रन’, सैड मीना, ‘एण्ड आइ विल’।)
अनुवाद:
शासकीय मिडिल स्कूल के सभी विद्यार्थी खेल के मैदान में एकत्रित हुए हैं। वार्षिक खेल दिवस विद्यालय में मनाया जा रहा है। 200 मीटर की दौड़ आरम्भ होने वाली है। आगे वाली (प्रारम्भिक) रेखा पर छह लड़कियाँ एक पंक्ति में खड़ी हुई हैं। मीना के अतिरिक्त बाकी सभी लड़कियाँ, लम्बी, मजबूत और तन्दुरूस्त हैं लेकिन मीना पतली और छोटी है। दूसरी लड़कियों ने उससे कहा कि उसके जीतने की कोई आशा नहीं है। “मैं दौड़ सकती हूँ।” मीना ने कहा, “और मैं दौडूंगी।”
4. The games teacher gives the signal and the race begins. Five girls are ahead but Meena is last. Shobha is trying to run very fast but she suddenly loses her balance and falls down. She is out of the race. Now Rani is leading. She is very happy. She leaves behind all the other girls but in her joy she slows down. Meanwhile other girls try to take the lead. Now Rani is way behind.
(द गेम्स टीचर गिव्स द सिग्नल एण्ड द रेस बिगिन्स। फाइव गर्ल्स आर अहैड बट मीना इज लास्ट। शोभा इज ट्राइंग टू रन वैरी फास्ट बट शी सडनली लूजेज़ हर बेलेन्स एण्ड फॉल्स डाउन। शी इज आउट ऑफ द रेस। नाउ रानी इज लीडिंग। शी इज़ वैरी हैप्पी। शी लीव्स बिहाइण्ड ऑल दि अदर गर्ल्स बट इन हर जॉय शी स्लोज डाउन। मीनव्हाइल अदर गर्ल्स ट्राइ टू टेक द लीड। नाउ रानी इज वे बिहाइंड।) .
अनुवाद:
खेल शिक्षक संकेत देता है और दौड़ शुरू होती है। पाँच लड़कियाँ मीना से आगे हैं लेकिन मीना सबसे पीछे है। शोभा अधिक तेज दौड़ने का प्रयत्न कर रही है। परन्तु यकायक अपना सन्तुलन खो देती है और नीचे गिर जाती है। वह दौड़ से बाहर हो जाती है।
अब रानी आगे चल रही है। वह बहुत प्रसन्न है। वह अन्य लड़कियों को पीछे छोड़ देती है परन्तु खुशी में वह धीमी हो जाती है। इसी बीच अन्य लड़कियाँ आगे निकलने का प्रयत्न करती हैं। अब रानी पीछे हो गयी है।
![]()
5. Look! Lata is leading, she is running quite steadily. Her friends are clapping and cheering her. The ground is a bit slippery. Lata ignores this and is about to fall down. After a few moments she regains her strength and starts running again. Now she is well behind the others. Until Now Neerja was way behind but now she tries hard and takes the lead. She is curious about the other two runners. So she looks back and this gives others a chance to go ahead.
(लुक ! लता इज लीडिंग, शी इज रनिंग क्वाइट स्टेडिली। हर फ्रेण्ड्स आर क्लैपिंग एण्ड चीयरिंग हर। द ग्राउण्ड इज अ बिट स्लिपरी। लता इग्नोर्स दिस एण्ड इज अबाउट टू फॉल डाउन। आफ्टर अ फ्यू मूमेन्ट्स शी रिगेन्स हर स्ट्रैथ एण्ड स्टार्ट्स रनिंग अगेन । नाउ शी इज वैल बिहाइन्ड द अदर्स। अनटिल नाउ नीरजा वाज वे बिहाइन्ड बट नाउ शी ट्राइज हार्ड एण्ड टेक्स द लीड। शी इज क्यूरियस अबाउट द अदर टू रनर्स। सो शी लुक्स बैक एण्ड दिस गिव्स अदर्स अ चान्स टू गो अहैड।)
अनुवाद:
देखो! लता आगे बढ़ रही है। वह काफी स्थिरता से दौड़ रही है। उसकी सहेलियाँ तालियाँ बजा रही हैं और उसे प्रोत्साहित कर रही हैं। मैदान थोड़ा फिसलन भरा है। लता उसकी अनदेखी करती है और वह गिरने वाली है। कुछ क्षण बाद वह पुनः अपनी ताकत प्राप्त कर लेती है और पुनः दौड़ना शुरू कर देती है। अब वह अन्य से काफी पीछे है। अब तक नीरजा पीछे थी लेकिन अब वह कोशिश करती है और सबसे आगे हो जाती है। इसलिए वह पीछे देखती है और अन्य लड़कियों को आगे ‘निकलने का अवसर देती है।
6. Mala now gets the chance to lead. She is strong and well-built. She is confident of winning the race. So she begins to run carelessly. Look at Meena. She was running slowly but steadily. Now she is trying hard and is moving fast. She puts in all her strength. There she is ! Meena is the winner of the race.
The whole crowd cheers her. What a pleasant surprise ! the Head mistress congratulates her. Meena is very happy. Today she has proved that even a short and thin girl can do wonders. She is awarded the trophy. Congratulations Meena ! See how self-confidence finally leads you to success.
(माला नाउ गैट्स द चान्स टू लीड। शी इज स्ट्रांग एण्ड वैल-बिल्ट। शी इज कॉन्फिडेंट ऑफ विनिंग द रेस। सो शी बिगिन्स टू रन केयरलैसली। लुक ऐट मीना। शी वाज् रनिंग स्लोली बट स्टेडिली। नाउ शी इज ट्राइंग हार्ड एण्ड इज मूविंग फास्ट। शी पुट्स इन ऑल हर स्ट्रैन्थ। देयर शी इज! मीना इज द विनर ऑफ द रेस। द होल क्राउड चीयर्स हर।)
(व्हाट अ प्लेजेण्ट सरप्राइज द हैड मिस्ट्रेस कॉन्ग्रेचुलेट्स हर)
(मीना इज वैरी हैप्पी। टूडे शी हैज प्रूव्ड दैट ईवन अ शॉर्ट एण्ड थिन गर्ल कैन डू वन्डर्स। शी इज अवार्डेड द ट्रॉफी। कॉन्ग्रेचुलेशन्स मीना! शी हाउ सैल्फ-कॉन्फीडेंस फाइनली लीड्स यू टू सक्सैस।)
अनुवाद:
माला को अब आगे निकलने का मौका मिल जाता है। वह ताकतवर और बलिष्ठ है। उसे दौड़ जीतने का विश्वास है। इसलिए वह बेफिक्र होकर दौड़ना आरम्भ कर देती है। मीना को देखो। वह धीरे परन्तु एक ही चाल से दौड़ रही थी। अब वह पूरी कोशिश कर रही है और तेजी से दौड़ रही है। वह अपनी सम्पूर्ण शक्ति लगा देती है।
वह वहाँ है! मीना दौड़ की विजेता है। सारी भीड़ उसका हौसला बढ़ाती है। कितना सुखद् आश्चर्य है! प्रधानाध्यापिका उसे बधाई देती हैं। मीना बहुत प्रसन्न है। आज उसने सिद्ध कर दिया है कि एक छोटी और पतली लड़की भी चमत्कार कर सकती है। उसे ट्राफी पुरस्कार स्वरूप दी जाती है। बधाई हो, मीना! देखा कैसे आत्मविश्वास अन्ततः तुम्हें सफलता की ओर ले जाता है।
MP Board Class 6 English Question Answer
In this article, we will share MP Board Class 6th General English Solutions Chapter 6 The Test PDF download, Class 6 English Lesson 6 The Test, these solutions are solved subject experts from the latest edition books.
Read and Learn
(पढ़ो और याद करो)
Some nouns have irregular plurals. Learn them.
(कुछ संज्ञाओ के बहुवचन अनियमित होते हैं। उन्हें याद करो)

Word Power
(शब्द सामर्थ्य)
1. Make sentences using these word
(इन शब्दों का प्रयोग करके वाक्य बनाओ)
Answer:
1. Ride. I know how to ride a bicycle.
2. Tree. There is a big peepal tree in my garden.
3. Arrow. He pointed an arrow towards his goal.
4. Target. One should fix his eyes upon the target.
5. Successful. Hard working men are always successful.
![]()
2. See the list of objects and match with the picture given
(दी गई वस्तुओं की सूची देखकर उनका चित्रों से मिलान करो)
Answer:
Student should do themselves.
Reading Comprehension
(बोध प्रश्न)
1. Choose the correct answer from the given options.
(दिये गये विकल्पों में से सही उत्तर चुनिए।)
1. ……. is the eldest of Pandav Princes.
(a) Arjun
(b) Bhim
(c) Yudhisthir
(d) Nakul.
2. …… is the Kaurav prince.
(a) Yudhisthir
(b) Duryodhan
(c) Dronacharya
(d) Sahadev.
3. ……. was “the targat” in the test.
(a) The bird
(b) The tree
(c) The bird’s right eye
(d) The fruit.
4. ……. shot “the target” finally.
(a) Bhim
(b) Duryodhan
(c) Yudhisthir
(d) Arjun
5. ……. is the teacher of Pandav and Kaurav Princes.
(a) Bhim
(b) Nakul
(c) Dronacharya
(d) Duryodhan.
Answers:
1. (c) Yudhisthir
2. (b) Duryodhan
3. (c) The bird’s right eye
4. (d) Arjun
5. (c) Dronacharya.
![]()
2. Answer the following question
(निम्न प्रश्नों के उत्तर लिखें)
Class 6 English Chapter 6 The Test Question 1.
Who taught the princes?
(हू टॉट द प्रिंसिज?)
राजकुमारों को कौन शिक्षा देता था?
Answer:
Guru Dronacharya taught the princes.
(गुरु द्रोणाचार्य टॉट द प्रिंसिज)
राजकुमारों को गुरु द्रोणाचार्य शिक्षा देते थे।
MP Board Class 6 English Chapter 6 Question 2.
Who was the eldest Pandav Prince?
(हू वॉज़ द एल्डेस्ट पाण्डव प्रिंस?)
पाण्डव राजकुमारों में सबसे बड़ा कौन था?
Answer:
Yudhisthir was the eldest Pandav Prince.
(युधिष्ठिर वॉज़ द एलडेस्ट पांडव प्रिंस।)
युधिष्ठिर पाण्डवों में सबसे बड़ा था।
Class 6 English Chapter 6 MP Board Question 3.
What different skills did Guru Dron teach the princes?
(व्हॉट डिफ्रेण्ट स्किल्स डिड गुरु द्रोण टीच द प्रिंसिज़?)
गुरु द्रोण ने राजकुमारों को कौन-कौन सी विभिन्न विद्याएँ सिखायीं?
Answer:
Guru Dron taught to use different arms, to ride horses and to fight the enemy well.
(गुरु द्रोण टॉट टू यूज़ डिफ्रेण्ड आर्मस, टू राइड हॉर्सेज़ एण्ड टू फाइट द एनीमी वेल।)
गुरु द्रोण ने विभिन्न शस्त्र चलाना, घुड़सवारी करना और शत्रु से युद्ध करना सिखाया।
Class 6th English Chapter 6 The Test Question 4.
What was the test?
(व्हॉट वॉज़ द टेस्ट?)
परीक्षा क्या थी?
Answer:
The test was to shoot the right eye of the bird sitting on the tree.
(द टैस्ट वॉज़ टू शूट द राइट आइ ऑफ द बर्ड सिटिंग ऑन द ट्री।)
पेड़ पर बैठी चिड़िया की दाहिनी आँख में तीर मारना ही परीक्षा थी।
![]()
MP Board Class 6th English Chapter 6 Question 5.
Why was he satisfied with Arjun’s answer?
(व्हाय वॉज़ ही सैटिस्फाइड विद अर्जुन्स आन्सर?)
वे अर्जुन के उत्तर से सन्तुष्ट क्यों थे ?
Answer:
He was satisfied with Arjun’s answer because only he could concentrate on the target.
(ही वॉज़ सैटिस्फाइड विद अर्जुन्स आन्सर बिकॉज़ ओनली ही कुड कन्सण्ट्रेट ऑन द टारगेट)
वे अर्जुन के उत्तर से सन्तुष्ट थे क्योंकि केवल अर्जुन ही लक्ष्य पर एकाग्र हो पाया था।
The Test Class 6 English Question 6.
What do we need to do to be successful in life?
(व्हॉट डू वी नीड टू डू टू बी सक्सैसफुल इन लाइफ?)
हमें जीवन में सफल होने के लिए क्या करने की आवश्यकता है?
Answer:
We need to keep our eyes focused only on the goal. Then alone, we can be successful in life.
(वी नीड टू कीप आवर आइज़ फोकस्ड ओनली ऑन द गोल। दैन अलोन, वी कैन वी सक्सैसफुल इन लाइफ।)
हमें अपना ध्यान केवल लक्ष्य पर साधकर रखना चाहिए। तभी हम जीवन में सफल हो सकते हैं।
Grammar in Use
(व्याकरण प्रयोग)
1. Fill in the blanks
Changing nouns from singular to plural.
(रिक्त स्थान भरो : एकवचन संज्ञा से बहुवचन में बदलना)
Answer:

2. Match the correct forms :
(सही रूपों का मिलान करो)
Answer:

Let’s Talk
(आओ, बात करें)
Do yourself
(स्वयं करें)
Let’s Read
(आओ पढ़ें)
See the passage and Questions in the book.
(गद्यांश एवं प्रश्नों को पुस्तक से देखो।)
Answers:
Let’s Write
(आओ लिखें)
Write five sentences about Arjun, with the help of the clues given
(दिये गये संकेतो की सहायता से अर्जुन के बारे में पाँच वाक्य लिखो।)
(A Pandav prince, very good archer, elder to, younger than, son of.)
Answer:
Let’s Do
(आओ करें)
Collect pictures of various indoor and outdoor games and paste them in a note book.
(विभिन्न घर के अन्दर व बाहर खेले जाने वाले खेलों के चित्र एकत्रित करो और उन्हें अपनी पुस्तिका पर चिपकाओ।)
(Take help of newspapers and sports magazines)
Hint : Students can collect the pictures of various indoor games such as chess, snakes and ladders, scrabbles etc. and outdoor games such as cricket, football, hockey etc. from the newspapers and sports magazines
![]()
The Test Difficult Word Meanings
Prince (प्रिंस)-राजकुमार, Enemy (ऐनिमी)-शत्रु, Bows and arrows (बोज़ एण्ड ऐरोज़)-धनुष-बाण, Use (यूज़)-प्रयोग, Different (डिफ्रेन्ट)-विभिन्न, Arms (आर्मस)-शस्त्र, Fight (फाइट)-लड़ना, Teach (टीच)-शिक्षा देना, Worry (वरी)-चिन्ता, Chance (चान्स)-मौका, Skills (स्किल्स)-क्षमताएँ, Shoot (शूट)-निशाना लगाना, Branches (ब्रान्चेज़)-शाखाएँ, Turn (टन)-बारी, Ready (रैडी)-तैयार, Try (ट्राइ)-प्रयास, Bird (बर्ड)-चिड़िया, Fruits (फ्रूट्स)-फल, Aiming (एमिंग)-निशाना साधते हुए, Pats (पैट्स)-पीठ थपथपाता है, Allowed (अलाउड)-आज्ञा दी, Concentrate (कन्सण्ट्रेट)-एकाग्रता, Target (टारगेट)-लक्ष्य, Focussed (फोकस्ड)-ध्यान लगाना, Goal (गोल)-लक्ष्य, Successful (सक्सैसफुल)-सफल।
The Test Summary, Pronunciation & Translation
Characters
(कैरेक्टर्स)
Dronacharya: The teacher of Panday and Kaurav princes. Yudhisthir, Bhim, Arjun, Nakul, Sahadev Pandav Princes. Duryodhan Kaurav Prince.
(द्रोणाचार्य: द टीचर ऑफ पांडव एण्ड कौरव प्रिंसेज़। युधिष्ठिर, भीम, अर्जुन, नकुल, सहदेव पांडव प्रिंसेज) दुर्योधन कौरव प्रिंस।)
अनुवाद-पात्र:
द्रोणाचार्य: पांडव व कौरव राजकुमारों के गुरु।
युधिष्ठिर, भीम, अर्जुन, नकुल, सहदेव पांडव राजकुमार।
दुर्योधन कौरव राजकुमार।
Place: “Guru Dron’s Ashram”
[In the ashram Guru Dron is talking to the princes. The princes are standing with their bows and arrows.]
प्लेस: “गुरु द्रोण’स आश्रम”
[इन दी आश्रम गुरु द्रोण इज़ टॉकिंग टु द प्रिंसेज। द प्रिसेज आर स्टैंडिंग विद देयर बोज एण्ड ऐरोज़]
Dronacharya: Boys, I’ve taught you how to use different arms, to ride a horse and to fight the enemy well. I am sure each one of you can fight the enemy well.
(द्रोणाचार्य: बॉयज, आइ इव टॉट यू हाउ टू यूज डिफरेन्ट ऑर्स, टु राइड अं हॉर्स एण्ड टु फाइट दी ऐनेमी वैल। आइ एम श्योर ईच वन ऑफ यू कैन फाइट द ऐनेमी वैल।)Now I want to know how much you have learnt.
(नाउ आइ वान्ट टु नो हाउ मच यू हैव लट।)
अनुवाद-स्थान-गुरु द्रोण का आश्रम।
(आश्रम में गुरु द्रोण राजकुमारों से बात कर रहे हैं। राजकुमार अपने तीर और कमान के साथ खड़े हुए हैं।)
द्रोणाचार्य: बच्चों, मैंने तुम्हें विभिन्न शस्त्रों का प्रयोग, घुड़सवारी और शत्रु से अच्छी प्रकार से लड़ना सिखाया है। मुझे विश्वास है तुममें से प्रत्येक शत्रु से अच्छी प्रकार से लड़ सकता है।
अब मैं जानना चाहता हूँ कि तुमने कितना सीखा है।
![]()
Nakul : Gurudev, won’t you teach us any more?
(नकुल : गुरुदेव, वुडन्ट यू टीच अस ऐनी मोर?)
नकुल : गुरुदेव, क्या आप हमें आगे कुछ नहीं सिखायेंगे?
Dron: Don’t worry my boys, I will. But today I want to give you a test.
(द्रोण : डॉन्ट वरी माइ बॉयज, आइ विल । बट टुडे आइ वान्ट टु गिव यू अ टैस्ट।)
Sahadev : What type of test will it be?
(सहदेव : व्हाट टाइप ऑफ टैस्ट विल इट वी?)
Guru Dron: A test of your skills.
(गुरु द्रोण : अ टैस्ट ऑफ योर स्किल्स।)
Bhim : What’s the test, Gurudev?
(भीम : व्हाट इज द टैस्ट, गुरुदेव?)
Guru Dron: Come here. Look at the tree (pointing to a tree). There is a bird in the tree, shoot it in the right eye. Are you ready?
(गुरु द्रोण : कम हीअर। लुक एट द ट्री
(पॉइन्टिंग टू अ ट्री) देयर इज़ अ बर्ड इन द ट्री, शूट इट इन द राइट आई। आर यू रेडी?)
Princes : Yes Gurudev, we are.
(प्रिन्सेस : येस गुरुदेव, वी आर।)
Guru Dron : Yudhisthir, you are the eldest, you have the first chance. Are you ready?
(गुरु द्रोण : युधिष्ठिर, यू आर द एल्डेस्ट, यू हैव द फर्स्ट चान्स। आर यू रैडी?)
Yudhisthir : Yes, Gurudev, I am.
(युधिष्ठिर: येस, गुरुदेव, आइ एम।)
अनुवाद:
द्रोण : मेरे बच्चों, चिन्ता मत करो, मैं सिखाँऊगा लेकिन आज मैं तुम्हारी एक परीक्षा लेना चाहता हूँ।
सहदेव : यह किस प्रकार की परीक्षा होगी? गुरु द्रोण : आपकी कुशलता की परीक्षा। भीम : गुरुदेव, क्या परीक्षा है?
गुरु द्रोण : यहाँ आओ। उस पेड़ की ओर देखो। (एक पेड़ की ओर इशारा करते हुए) उस पेड़ पर एक पक्षी है। उसकी दॉयी आँख पर निशान लगाओ। क्या तुम तैयार हो?
राजकुमार : हाँ गुरुदेव, हम तैयार हैं।
गुरु द्रोण : युधिष्ठिर तुम सबसे बड़े हो, तुम्हारी पहली बारी है। क्या तुम तैयार हो?
युधिष्ठिर : हाँ गुरुदेव, मैं तैयार हूँ।
Guru Dron : (Pointing to a bird on a tree) what do you see, Yudhisthir?
(गुरु द्रोण : (पॉइटिंग टू अ बर्ड ऑन अ ट्री) व्हाट डू यू सी, युधिष्ठिर?)
Yudhisthir : Gurudev, I see you, my brothers, the tree, its branches and the bird there.
(युधिष्ठिर : गुरुदेव, आइ सी यू, माइ ब्रादर्स, द ट्री, इट्स ब्रान्चेज एण्ड द बर्ड देअर।)
Guru Dron : Don’t shoot. Now Bhim, it’s your turn. Come and try.
(गुरु द्रोण : डोन्ट शूट। नाउ भीम, इट्स योर टर्न। कम एण्ड ट्राइ।)
Bhim : Yes Gurudev.
(भीम : येस, गुरुदेव।)
Guru Dron : What do you see Bhim?
(गुरु द्रोण : व्हाट डू यू सी भीम?)
Bhim : I see the tree, the blue sky behind it and the bird in the branches of the tree.
(भीम : आइ सी द ट्री, द ब्लू स्काइ विहाइंड इट एण्ड द बर्ड इन द ब्रान्चेज ऑफ द ट्री।)
Guru Dron : Don’t shoot. Duryodhan, it’s your turn now. Get ready and come with your bow and arrows.
(गुरु द्रोण : डोन्ट शूट। दुर्योधन, इट्स योर टर्न नाउ। गैट रैडी एण्ड कम विद योर बो एण्ड ऐरोज।)
अनुवाद:
गुरु द्रोण : (पेड़ पर एक पक्षी की ओर इशारा करते हुए) तुम क्या देखते हो, युधिष्ठिर?
युधिष्ठिर : गुरुदेव, मैं आपको, अपने भाइयों, पेड़, इसकी शाखाएँ और वहाँ पक्षी देखता हूँ।
गुरु द्रोण : निशाना मत लगाओ। अब भीम तुम्हारी बारी है, आओ और प्रयत्न करो।
भीम : हाँ, गुरुदेव। गुरु द्रोण : भीम, तुम क्या देखते हो?
भीम : मैं पेड़, उसके पीछे नीला आकाश और पेड़ की शाखाओं में बैठी चिड़िया देखता हूँ।
गुरु द्रोण : निशाना मत लगाओ। दुर्योधन, अब तुम्हारी बारी है। तैयार हो जाओ और अपने धनुष और बाण के साथ आओ।
![]()
Duryodhan : I am ready for the test, Gurudev.
(दुर्योधन : आइ एम रैडी फॉर द टैस्ट, गुरुदेव।)
Guru Dron : Tell me what you see.
(गुरु द्रोण : टैल मी व्हाट यू सी।)
Duryodhan: I see the tree, its branches, green leaves, yellow fruits and the bird.
(दुर्योधन : आइ सी द ट्री, इट्स ब्रांचेज, ग्रीन लीब्ज, येलो। फ्रूट्स एण्ड द बर्ड।)
Guru Dron: Stop, don’t shoot. Go back to your place.
(गुरु द्रोण : स्टॉप, डोन्ट शूट। गो बैक टू योर प्लेस।)
Arjun! Come here. Are you ready for the test?
( अर्जुन ! कम हीयर, आर यू रैडी फॉर द टैस्ट?)
Arjun : Yes, Gurudev.
(अर्जुन : येस, गुरुदेव।)
Guru Dron : What do you see?
(गुरु द्रोण : व्हाट डू यू सी?)
Arjun : I see the bird’s right eye (aiming at the bird).
(अर्जुन : आइ सी द बर्ड्स राइट आई (ऐमिंग ऐट द बर्ड)।)
अनुवाद:
दुर्योधन : मैं परीक्षा के लिए तैयार हूँ, गुरुदेव।
गुरु द्रोण : तुम मुझे बताओ तुम क्या देखते हो?
दुर्योधन : मैं पेड़, इसकी शाखाएँ, हरी पत्तियाँ, पीले फल और चिड़िया को देखता हूँ।
गुरु द्रोण : रुको, निशाना मत लगाओ। अपने स्थान पर वापिस चले जाओ।
अर्जुन! यहाँ आओ। क्या तुम परीक्षा के लिए तैयार हो?
अर्जुन : हाँ, गुरुदेव। गुरु द्रोण : तुम क्या देखते हो?
अर्जुन : मैं चिड़िया की दायीं आँख देखता हूँ।
(चिड़िया पर निशाना लगाते हुए।)
![]()
Guru Dron : What other things do you see?
(गुरु द्रोण : व्हाट अदर थिंग्स डू यू सी?)
Arjun : Gurudev, I see nothing else.
(अर्जुन : गुरुदेव, आइ सी नथिंग ऐल्स।)
Guru Dron : What tree is that?
(गुरु द्रोण : व्हाट ट्री इज़ दैट?)
Arjun : I can’t see. I can see the bird’s eye only,
(अर्जुन : आइ कान्ट सी। आइ कैन सी द बर्ड्स आई ओन्ली।)
Guru Dron : Very good, Now shoot.
(गुरु द्रोण : वैरी गुड, नाउ शूट।)
अनुवाद:
गुरु द्रोण : तुम अन्य क्या वस्तुएँ देखते हो?
अर्जुन : गुरुदेव, मुझे इसके अतिरिक्त कुछ नहीं दिखाई देता है।
गुरु द्रोण : वह कौन सा पेड़ है?
अर्जुन : मैं नहीं देख पाता हूँ। मैं केवल चिड़िया की आँख देख सकता हूँ।
गुरु द्रोण : बहुत अच्छा। अब निशाना लगाओ।
(Arjun shoots the bird in its right eye. Dron pats his back and other princes clap)
(अर्जुन शूट्स द बर्ड इन इट्स राइट आई। द्रोण पैट्स हिज़ बैक एण्ड अदर प्रिन्सेस क्लैप।)
Guru Dron : Now boys, do you understand why
(गुरु द्रोण : नाउ बॉयज, डू यू अन्डरस्टैण्ड व्हाई)
I haven’t allowed Yudhisthir, Bhim and Duryhodhan to shoot?
(आइ हैवन्ट् अलाउड युधिष्ठिर, भीम एण्ड दुर्योधन टू शूट?)
All the princes: Because ………, we failed to concentrate on the target.
(ऑल द प्रिंसेस : बिकॉज ………., वी फेल्ड टू कन्सन्ट्रेट ऑन द टार्गेट।)
Guru Dron : That’s right. Always keep your eyes focused only on the goal. Then only will you be successful in your life.
(गुरु द्रोण : दैट्स राइट। ऑलवेज कीप योर आइज फोकस्ड ओनली ऑन द गोल। दैन ओनली विल यू बी सक्सैसफुल इन योर लाइफ।)
अनुवाद:
(अर्जुन चिड़िया की दायीं आँख पर निशाना लगाता है। द्रोण उसकी पीठ थपथपाते हैं और दूसरे राजकुमार ताली बजाते हैं।)
गुरु द्रोण : बच्चों, क्या तुम समझते हो क्यों मैंने युधिष्ठिर, भीम और दुर्योधन को निशाना लगाने की आज्ञा नहीं दी है।।
सभी राजकुमार : क्योंकि हम
पर एकाग्रचित्त होने में असफल रहे।
गुरु द्रोण : यह सही है। हमेशा लक्ष्य पर अपनी आँखें केन्द्रित रखो। तभी तुम जीवन में सफल होगे।
MP Board Class 6 English Question Answer